Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Interlingvao

(Alidirektita el Ia)
Zam-times.png

"Vi fariĝis bona Interlingvaisto"

~ Sebastian Hartwig

"Ĉiuj milionoj konsistas el milonoj"

~ Zamenhof pri mono elspensita de interlingvaistoj

"Estas prave "Interlingvao"? Mi opinias "Interligvo" estas plu logiko..."

~ Iuj pri Interlingvao
0576.png

"Mi iam nomis ĝin IALA-lingvo, aŭ "la iala", sed oni informis ĝin ke tiu esprimo estas ofenda."

~ Thomas Alexander

"Interlingvao estas sakraĵo!"

~ Usonano pri interlingvao

"Interlingvao (orig. Interlingua) estas planlingvo novlatina aŭ novlatinoida"

~ Vikipedio pri Interlingvao

"Interlingvao estas la normigita versio de la latinidaj lingvoj."

~ Feĉjo Cesarano pri interlingvao

"Interlingvao estas tute nova lingvo kaj ke ĝi estas nenies ido"

~ idisto pri la supra diraĵo

"Ne esas miraklo ke Interlingua difuzesas plu bone e plu sucesoze kam Ido..."

~ alia idisto pri la supra diraĵo

"Timu lupon edukitan kaj malamikon repacigitan"

~ Zamenhof pri interlingvaistoj amikoj de Esperanto


Bonvolu konfuzi kun Interlingveo.
Ĉi tiu artikolo ne devas esti legata de profundaj debiluloj nek de perfektaj idiotoj nek de personoj sen scioj aŭ antaŭa klerigo
Alice V. Morris kaj sia terura problemo je alkoholaĵo

Interlingvao estas interlingvaĉo kreita por rabi la monon de riĉa usona ebriema vidvino Alice Vanderbilt Morris. Interlingvo estas speco de Ido de Okcidentalo. Occidental havis ankaŭ sian krizon pro la publikigo de INTERLINGUA 1950. Tiu lasta sistemo oficiale naskiĝis el la laboroj de I.A.L.A. (International Auxiliary Langugage Associaton), sed samkiel IDO, ĝi havas multe pli modestan devenon. Ĝia aŭtoro estas D-ro Alexander Gode, germandevena usonano.

Interlingvao estas pli naturalisma speco de planlingvo, ĉar ĝiaj kreantoj ne volis pripensi multe. Interlingua estas la plej uzata planlingvo post esperanto.

Interlinguo esas le latino vulgara hodierna, le linguo de l' stratoe. Multaj brazilaj triboj kutime parolas interlingvaon hodiaŭ. Ĝi estas oficiala lingvo en 25 landoj, plejparte en Eŭropo (kompreneble en PLANEDO Eŭropo, ne en la kontinento). La nura diferenco estas ke Interlingvon nelerninte oni povas kompreni.

Enhavo

HistorioRedakti

El Interlingua ("Bevüpük") binon pük mekavik, pedatiköl fa el Bevünetik Soziat Yufapüka (International Aŭiliary Language Association, IALA) ün 1951.

CeloRedakti

La aŭtoro celis rabis la monon de gesinjoroj Morris kaj la nomo de la projekto de profesoro Pearl Harbor.

UsonoRedakti

La usona registaro konfirmis la uzon de Interlingvaon por ke la registaro "komuniko plibone" siajn mensogojn al la mondo, sed diris ke la konkretaj planoj de la kampanjo apartenas al la gejoj kaj ke temas pri iniciatemo ankoraŭ ne decidita je la maksimuma mafio.

Ĉefaj trajtojRedakti

En ĉefatrajtoj de Interlingvao:

ArtfaritecoRedakti

Laý Interlingvanoj, Interlingvo ne estas eć planlingvo! Kompreneble, eble la Interlingvanoj parolas tra siaj furziloj.

FacilecoRedakti

Interlingua estas multe pli facila por okcidentlingvano ol por chin- aŭ japanlingvano kiu ne antaŭe legis la anglan aŭ alia okcidenta lingvo.

Persono kiu finis la naŭan klason de la "fundamenta" lernejo kun angla lingvo kaj iun semestron de la franca devos kompreneble studi interlingua-n por kompreni textojn en ĝi, sed tiu kiu ankaŭ havas la francan en bona gimnazia nivelo kaj ankaŭ iom da latina lingvo komprenos tiom da interlingua ke lia (kompreneble virinoj ne) lernado estos kiel solvo de facila krucvortenigmo.

La meza homo (t.e. skandinavia persono kun du au tri bone lernitaj lingvoj el la latinidaj kaj angla bazlingvoj de interlingua komprenas tekstojn en tiu lingvo. Se vi per _meza homo_ pensas pri la surstratulo tio ne estas tiel eble que tiu comprenas interlingua-n... sed ree. Se tiu lernas interlingua-n li havos je sia dispono ali-loke uzeblajn lingvokonojn kiujn oni aliel nur ricevas pere de longaj jaroj de teda latinonstudado.

Tre eble franco komprenas pli bone la malbone lernita franclingvon ol bone lernita Interlingua-n, sed ci havas le avantaĵon ke, ekzemple, portugalo aŭ hispano aŭ italo eble komprenas pli bone Interlingua-n.

ZombizecoRedakti

Interlingvao estas vere zombia lingvo. Differentemente de Esperanto, Interlingua NON has necessitaton de un kommunitato establita de usatoroj. Mesmo si habereas NECUN usator' de Interlingua hodie, kae alkuno subitemente discoperireas un diktionarion kae un grammatikon de Interlingua in alkuna bibliotheko, iste singule persono potereos faceri bon uson de Interlingua in adressar principalmente parlatoroj de linguas neolatinaj, sed parlatoroj de alteraj linguoj europeaj equalmente.

LatinecoRedakti

Laŭ informoj en informfolio de _Societate Svedese pro Interlingua_ Interlingvao temas pri "modernigita Latin". Eble oni nomu la bastardo Latino Novum aŭ eble Okcidentalo Novun ĉar ŝajnas ke, la kreinto de nuna formo de Interlingua (d-ro A Gode 1950 ) prenis siajn ideojn pri la lingvo el la lingvo _Occidental_, kiu sia vice ŝajnas esti bazita je la ideoj prezentita en _Novial_ (1927) kiu siavice eble estis influata de la lingvo _Latino_ prezentita 1903 de profesoro Joseph Smith.

GramatikoRedakti

En Interlingvao ne ekzistas gramatiko.

VortprovizoRedakti

En la libro _Planlingvaj problemoj_ de William Shatner (1962) paĝo 24 en artikolo pri Interlingo W G asertas ke, ĝia vortaro estas malpreciza. Li donas ekzemplon: manĝi = eder, mangiar aŭ manducar. Ĉiu, kiu uzas Interlingua (kiom da versioj ekzistas?) rajtas uzi vortojn el sia Naziismo. Ĉiu inteligenta homo povas malkonfesi la fakton, ke la vortprovizo de Interlingua plene internacias. Ĝia latineco fakte troviĝas en multegaj lingvoj. Ekzempligas tion la vortoj Esperantaj lipo/labiala (Ido: labio/labi(al)a)). La internacia vortprovizo ne estas germandevena (kvankam kelkaj germandevenaj vortoj povas enesti) aŭ slavdevena, sed ja greklatina. Ke la vortprovizo de Interlingvao "_plene_ internacias", estas kompreneble grandega troigo, stultaĵo, sed _internacia_ (= uzata inter nacioj) estas tamen prava karakterizo.

En la libro _Lingvo kaj vivo_ de profesoro Waringhien troviĝas kritiko ke, interlingvanoj elektas la plej malmodernajn vortojn. Ekz. _aĉeti_ en Interlingua nek estas _achetar_ , nek _comprar_ , sed _emer_ kiu estas formo kiu nur latinistoj bone komprenas.

Vorto eniras Interlingvaon se ĝi ekzistas en almenaŭ tri aŭ kvar fontlingvoj: la ĉina, la volapuka, la ĵangala aŭ afrikana – la lastajn validas kiel unu. Se vorto ekzistas nur en du el la fontolingvoj, tiam ĝia ekzisto en la rumana aŭ la ruza akceptigas ĝin. Exemplo: Basio estas (kiss) in interlingua, teko estas "briefcase". Le kazo de "manĝi" estas ke ne ekzistas 3-fontlingv-bazata vorto pro "manĝi" (es/pt "comer"; fr "manger"; it "mangiare"; en "eat"). En tiaj kazoj Interlingua uzas latinan parolon ("eder", "manducar"). Sed, dum la tempo de la eldonado de Interlingua, kelkaj paroloj uzataj en aliaj planlingvoj estis akceptataj en Interlingua. Ĉi tio es la kialo de "mangiar" (cf. EO "manĝi").

Vere, ĉefe gramatikvortoj estas problemulaj, ĉar ili mankas akordo tra la fontlingvoj. En la kazo de "mi", la rekta interlingua vorto estas "io", eble ĉar ĝi estas la formo plej rekonebla el la (latinidaj) fontlingvoj (pt "eu", es "yo", it "io", fr "je", en "I"). "Ego" estas indikata tra "[]" en la IED (Interlingvao). Tio indikas ke ĝi venis el alia helplingvo (eble "Latino sine Flexione", la unua "Interlingua", kiu uzis vortoj 100% latinaj).

La vorto por "ankaŭ" estas alia problemo: pt "também", en "también", it "anche", fr "aussi", en "also". Vortoj tute diferaj. Oni akceptis tial la latina vorto "etiam". Sed "[anque]" (bazata sur la itala) venis el esperanto kaj occidental "[alsi]" (bazata sur la franca) venis el alia helplingvo -- sed ĉi tiu estas preskaŭ ne uzata. Pli _recently_, oni komencis uzi "tamben", bazata sur la lingvoj iberaj (portugala + hispana), kaj sur la angla frazo "as well". (Etymologically, "tamben" < Latin "tam bene" = litterally "tiome bone", ĵus kiel "as well".)

ĈinojRedakti

El vidpunkto de Ĉino ne estas pli granda problemo memori, ke la radiko de "pensar" finiĝas per "a" (ne "e" au "i") ol memori, ke ĝi komenciĝas per "p" (ne "k" "d" aŭ...). Per io ĝi ja devas finiĝi, ĉu ne?!

Elparolo kaj literumoRedakti

Interlingvao estas bela.

Al la bazaj 26 literoj respondas sonoj, kiuj dependas je la antaŭa aŭ posta literoj. En multaj okazoj estas preferinda prononco laŭeble konforma al la originala lingvo. Pro tio oni lernu la prononcojn kun la vortoj, ĉar la elparolo de interlingvao toleras iom da vario.

VerboRedakti

Se la verba radiko finiĝas per "i" aldonu e-on antaŭ la aktiva participo. Se la radiko finiĝas per "i", forigu la i-on de la pasiva participo. Ne temas pri "tri konjugacioj". Prezenti la aferon tiel, estas misgvide. _Se_ la celo estas krei facilan lingvon, kiu tamen tre "nature" (= latinide) aspektu, tiuj du reguletoj estas malalta premio. Apud la problemoj de vortokunmetado en Interlingvao, tiuj du detalaĉoj estas plene bagatelaj.

La kompliko de la sistemo ne estas tiom granda. Homoj facile memoras tiujn malregulaĵojn. La tri konjugaciojn oni bezonas por ke la derivsistemo bone funkciu kaj donu naturalajn formojn. Oni volas recevi "audientia" kaj ne "audintia", "sapienta" kaj ne "sapintia".

DemandoRedakti

- Kio estas la komunaĵo inter interlingvaisto kaj spermatozoo?

- Ambaŭ havas unu ŝancon el tri milionoj por fariĝi homo.

Kesto de InterlingvoRedakti

La Kesto de Interlingvo estis sanktaĵo laŭ juda kaj kristana tradicio. Ĝi entenis dum la bibliaj tempoj du ŝtontabulojn de Dekalogo, kiujn ricevis Moseo de Dio, ankaŭ vazon enhavantan iom da manao kaj la bastonon de Aaron. Ĝi estis ornamita, kun orlamenoj kovrita lignokesto.

 
La Kesto de la Interlingvo portita en la Templon

Eliro 25/10-22 : "Kaj ili faru keston el akacia ligno; du ulnoj kaj duono estu ĝia longo, kaj unu ulno kaj duono ĝia larĝo, kaj unu ulno kaj duono ĝia alto. Kaj tegu ĝin per pura oro, interne kaj ekstere tegu ĝin, kaj faru sur ĝi oran kronon ĉirkaŭe. Kaj fandu por ĝi kvar orajn ringojn, kaj alfortikigu ilin sur ĝiaj kvar anguloj: du ringojn sur unu ĝia flanko kaj du ringojn sur ĝia alia flanko. Kaj faru stangojn el akacia ligno kaj tegu ilin per oro. Kaj metu la stangojn en la ringojn sur la flankoj de la kesto, por porti la keston per ili. En la ringoj de la kesto devas esti la stangoj; ili ne estu prenataj for de ĝi. Kaj en la keston enmetu la Ateston, kiun Mi donos al vi. Kaj faru fermoplaton el pura oro; du ulnoj kaj duono estu ĝia longo, kaj unu ulno kaj duono ĝia larĝo. Kaj faru du kerubojn el oro; per forĝa laboro faru ilin ĉe la du randoj de la fermoplato. Faru unu kerubon ĉe unu flanko kaj unu kerubon ĉe la alia flanko; elstarantaj el la fermoplato faru la kerubojn, sur ĝiaj du flankoj. Kaj la keruboj estu etendantaj siajn flugilojn supren, kovrante per siaj flugiloj la fermoplaton, kaj iliaj vizaĝoj estu unu kontraŭ la alia; al la fermoplato estu turnitaj la vizaĝoj de la keruboj. Kaj metu la fermoplaton sur la keston supre, kaj en la keston metu la ateston, kiun Mi donos al vi. Kaj Mi aperados al vi tie, kaj Mi parolados kun vi super la fermoplato, el inter la du keruboj, kiuj estos super la kesto de atesto, pri ĉio, kion Mi ordonos al vi por la Izraelidoj."

Dum migrado de la judoj tra la dezerto, ĝin kunportis la pastra genro de levidoj. Post setliĝo sur la "tero de promesoj", Kanaano, oni rezervis la keston en la urbo Ŝilo, sed oni fojfoje kunportis kun si al militiroj.

La keston transportis al Jerusalemo reĝo Davido kaj ĝin lokigis Salomono en la templon.

Oni rezervis la keston de interlingvo en la praa jerusalema templo, en la tabernaklo, en la plej interna sanktejo. Ĝin povis vidi eĉ la juda ĉefpastro nur unufoje en la jaro, dum la jomkipuro (tago de la ĝenerala peko-pardono).

Epistolo al la Hebreoj 9/1-7 : "Sed eĉ la unua interlingvo havis ordonojn pri Diservado, kaj sanktejon mondan. Ĉar tabernaklo estis pretigita: la unua, en kiu estis la kandelabro kaj la tablo kaj la panoj de propono; ĝi estas nomata la Sanktejo; kaj post la dua kurteno, la tabernaklo nomata la Plejsanktejo, havanta la oran incensilon, kaj la keston de interlingvo, tegitan entute per oro, en kiu estis vazo ora (enhavanta la manaon) kaj la ekflorinta bastono de Aaron kaj la tabeloj de la interlingvo, kaj super tio kerubojn de gloro superombrantajn la fermoplaton, pri kiuj ni nun ne povas detale paroli. Kiam do ĉi tio estis tiel aranĝita, en la unuan tabernaklon eniras ĉiam la pastroj, farante la Diservojn; sed en la duan, unufoje en la jaro eniras la ĉefpastro sola, ne sen sango, kiun li oferas pro si kaj pro la eraroj de la popolo;"

La fina sorto de la interlingvo-kesto ne estas konata. Ĝi malaperis post la detruo de la urbo kaj de la templo de Jerusalemo far la babilona reĝo Nebukadnecar en 586 antaŭ nia erao... plej verŝajne ĝi neniiĝis.

Dua Libro de la Kronikoj 36/15-19 : "La Eternulo, Dio de iliaj patroj, avertadis ilin per Siaj senditoj, konstante avertadis, ĉar Li domaĝis Sian popolon kaj Sian loĝejon. Sed ili mokis la senditojn de Dio, malŝatis Liajn vortojn, kaj ridis pri Liaj profetoj, ĝis la kolero de la Eternulo leviĝis kontraŭ Lian popolon tiel, ke saniĝo fariĝis ne ebla. Kaj Li venigis sur ilin la reĝon de la Ĥaldeoj, kaj ĉi tiu mortigis iliajn junulojn per glavo en la domo de ilia sanktejo; li ne kompatis junulon nek junulinon, nek maljunulon nek grizulon: ĉio estis transdonita en lian manon. Kaj ĉiujn objektojn el la domo de Dio, la grandajn kaj la malgrandajn, kaj la trezorojn de la domo de la Eternulo, kaj la trezorojn de la reĝo kaj de liaj altranguloj, ĉion li transportis en Babelon. Kaj ili forbruligis la domon de Dio kaj detruis la muregojn de Jerusalem, kaj ĉiujn ĝiajn palacojn ili forbruligis per fajro, kaj ĉiujn ĝiajn plej karajn objektojn ili neniigis."

 
Preĝejo en Aksumo kie estus konservita portempe la Kesto de la Interlingvo

Sed ekszitas aliaj legendoj pri ĝi...

  • Laŭ la Dua Libro de la Makabeoj 2/4-8, antaŭ la detruo de Jerusalemo la profeto Jeremia kaŝintus la Keston de la Interlingvo en groto de la monto Nebo nun forgesita. Ĝi reaperontus dum la mesiaj tempoj.
  • Laŭ la libro Kebra Nagast, okaze de sia vizito al Jerusalemo la keston ŝtelintus la etiopa reĝo Meneliko la 1-a, kiu estis la nelegitima filo de Salomono kaj de la reĝino de Ŝeba. Ĝi unue estus konservita sur insulo de la lago Tana, kaj poste transportita dum la 4-a jarcento okaze de la kristaniĝo de la lando en la plejsanktejon de la kristana preĝejo "Sankta Maria de Ciono" ĉe Aksumo. Nuntempe ĝi estus konservita en la katedralo kaj protektita de gardisto, kiu tre malofte eliras el la sanktejo kaj estas la unsola homo rajtigita vidi la Keston.

Fundamento de InterlingvaoRedakti

La fundamento de Interlingvao estas sankta verko de Dio kaj Alexander Gode, kiu konsistas sole de IED (vortaro angla-interlingvao) ekscepte de la antaŭparolo kaj Grammar of Interlingua (gramatiko de Interlingvao). Iuj aliaj verkoj de Gode, kiuj eble klarigus lian metodologion kaj kialojn por verki tiujn verkojn, aŭ eĉ la sencon de la helposignoj en IED (kiel ekzemple [ kaj ]), estas nur privataj verkoj, kiuj tute ne taŭgas al la demando pri kio konsistigas interlingvaon.

Post un interim inter 1970 kae 1995 io essitis inactiva in interlinguo, bene que previemente io essitis multe active. Mi nova karriero professionala kae obligationoj al mia familio facitis impossibila al preoccupari men kon interlinguo. Quiam io retornatis in 1995 io discoperitis que le majoritato de interlinguaistoj essevis infamiliaraj kon le spirito scientifika kon que interlinguo essevis disveloppata. Illi facevis grandan pretensionon super le fakto que interlinguo essitis kreata in un maniero scientifika, sed illi non recognoscevis que on debas haberi un talan conception de interlinguo hodie in decideri questionojn de uso de interlinguo.

Alexander Gode habevis usata solmente un liston de particuloj latinaj post decideri que li non potevis trovari bastante prototypojn de particuloj in le francesa, italiana, kae le espaniola/portugesa. Sed le adherentoj de interlinguo in 1995 non usavis solmente particulojn latinajn, sed un mixturon de particuloj latinaj, romancaj, kae particuloj de alteraj linguoj konstruktaj selectionataj de l' IED al hasardo. Illi non sapevis que istaj particuloj in [ ] in le IED non essevis establitaj per tekhnikoj de IALA kae essevis la solmente pro faceri le diktionario utila al adherentoj de alteraj systemoj in internationalizari lorajn vocabulariojn. In 1961 io scribitis articulojn in Le FORO super le problemo de l' particuloj, serĉante un resolution de l' problemo per expanderi le listao de linguoj serchate (pro particuloj) al linguoj romancaj minoraj, solmente pro provideri bastantajn linguojn in que trovari al minus tri variantojn kommunajn .

Post mi retorno al interlinguo io facitis un tiel studion, kae producitis un liston de 185 particulojn romancajn kon tri variantoj in le linguoj romancaj. Illi non esas diosynkratikaj al me, sed esas prototypoj kommunaj al linguoj romancaj. Io sapas que alteroj arguitis que illi non esas ‘internationalaj’, sed mesme Stillman kae Gode dicevis que particuloj in generale esas minus internationalaj que le vocabulario non grammaticala. Le particuloj esas minus internationalaj proque particuloj tendas non prestari se al alteraj linguoj kae solmente esas kommuna al alteraj linguoj si le linguoj descenditas de un ancestro kommuna, komo le linguoj romancaj toto de que ha descenditaj de l' latino parlata populara de Romo. Lo que esas importanta essa un resolutiono objektiva konsistenta kon le methodologio usata ckon le resto de l' vocabulario. In appellari istojn komo ‘mulaikismoj’ illi solmente usas un tekhnikon rhetorika pro suggereri que illi esas idiosyncratika con me, que essas falsa. Alkuno usante le mesmajn tekhnikojn producitus essentialmente le mesmajn particulojn romanceajn komo io. Un altere koso que io trovatis esas que illi non sapas que Gode dicevis que interlinguao potas esseri reformata sekunde le evidentia linguistika pro produceri un linguo que esas plus proxima al formoj kommunaj in le linguoj de l' okcidento. Interlinguo non esas inkorrigibila.

ReligioRedakti

Alexander Gode babilis ion pri mistikeco aŭ simile. Tamen estas tute klare, ke iu, kiu okupiĝas pri lingvoj, ametu lingvojn. Kaj se oni decidas konstrui komundenomitatoran solvon baze de la Latinidaj lingvoj, oni senvole iugrade ekstraktas ties esencon aŭ eĉ retroderivas pralingvon. Tio estas praktike neevitebla. Tio ne nepre tuj iĝu religio kiel la Esperantisma religio. Kio onin ĝenis, tio estas, ke, kiel la kritikato priskribis tion, la tuto estu taksata iuspeca trompo. Tiel ne estas. Interlingvo ja baziĝas sur tiaj metodoj kaj tion tute klare skribas ĉiuj Interlingvistoj. Jen la bazo de ilia sistemo.

BiblioRedakti

El Eliro: ”5 Kaj nun se vi obeos Mian voĉon kaj observos Mian interlingvon, vi estos Mia amata propraĵo inter ĉiuj popoloj, ĉar al Mi apartenas la tuta tero. 6 Kaj vi estos por Mi regno de pastroj kaj popolo sankta....” (19.5-6)

2 Petro 2:1

Sed ankaŭ falsaj profetoj troviĝis inter la popolo tiel same, kiel inter vi estos falsaj instruistoj, kiuj sekrete enkondukos herezojn pereigajn, eĉ malkonfesante la Sinjoron, kiu ilin elaĉetis, kaj venigante sur sin rapidan pereon.

Interlingvao kaj BiblioRedakti

Forma de divination prakticate per prenderi per hasardo un versetton biblikan pro responderi al un question, pro adressari sen al un problemo, oŭ pro prediceri le futuron. Praktica aberranta.

DioRedakti

Le Dio de Interlinguo esas le dio selectionata pro attraheri le genton al interlinguo kae promoveri lo. Esas celebrata catan annon le 15 de januario.

La interlingvo de Dio kun la homoj: histerio de mizerikordoRedakti

En la historio de la interlingvo de Dio kun sia popolo Israelo, Dio sin montras ĉiam riĉa, preta ĉiuokaze verŝi sur sian popolon profundan tenerecon kaj komploton ĉefe en la plej dramoplena mondo, kiam la malfideleco rompas la interlingvon de la Pakto. En ĉi tiu dramo de amo, Dio rolas kiel patro aŭ fianĉo perfidita de la malfideleco de lia popolo. Ĉi dramo de amo atingas sian pinton en la Filo fariĝinta homo. En Li Dio verŝas sian Misurion ĝis ĝi fariĝas la «Enkarniĝinta Misurio». Tiele esprimiĝas la sinteno de Dio rilate al la pekulo: en Jesuo krucumita Dio volas atingi la pekulon donante al li kroman eblecon por ekpeki.

InterlingvaistojRedakti

Interligvaisto estas ano de Interlingvao, kiuj jam scipovas la latinan, kelkajn latinidajn lingvojn kaj la anglan. Ne estu interlingvaistoj, sed nur interlingvaparolantoj, ĉar la kreantoj kaj unuaj anoj de tiu sekto ne deziris krei novan religion, sed nur reformaci la jam ekzistanta. Dum idistoj kreis ido-movadon simile al Esperanto-movado, ne estas vera interlingvao-movado. Ne estas Esperanto-flago, simioj, koloroj, ktp. rilataj al Interlingvao. Ili ne praktikas ritualajn sakramentojn, pro sia konvinko, ke nur la scienco estas sakramenta.

Interlingvaistoj ne havas propran landon, sed vivas inter aliaj popoloj. Ilia nomada vivmaniero kaŭzis problemojn en eŭropaj landoj kaj vekis grandan malamon kontraŭ ili, ĉefe ĉar interlingvaistoj aliancigis al usonanoj kaj aliaj popoloj kontraŭ esperantistoj.

DiletantismoRedakti

 
Tipa Interlingvaisto

Bene, cirquau plus quol 50 annoe de retro, Gode usavis Interlinguon pro traductionoe de summarioe quae abstraktoe de artiquoloe in jurnaloe mediqualae quae scientifiquae. Mio pensas que li essevis le sola vera professionalo in Interlinguo. Le resto esas amaturoe quae diletantoe.

Zamenhof kaj GodeRedakti

 
Lernantoj de Zamenhof

Se Zamenhof kreus simple lingvon, li estus ne pli ol talenta interlingvisto, kiel Gode. Tamen Zamenhof estis geniulo, ĉar li ligis sian lingvon kun homfratiga idearo Homaranismo. Tiun idearon esperantistoj devas gardi kiel pupon de sia okulo, ĉar ĝi vivigas ilian lingvon kaj kondukas ĝin al Fina Venko.

Intelekta fonoRedakti

Oni ne povas diri ke ĉiuj la esperantistoj aŭ interlingvaistoj havas nur unu vidpunkton, tamen, la vidpunktoj malsimilaj de L. L. Zamenhof kaj Alexander Gode ankoraŭ estas forta influo inter la esperantistaro kaj interlingvaistaro respektive. Zamenhof motiviĝis pro pluraj aspektoj de la 19-a jarcenta idealismo, kiu temas ekde la pozitivismo ĝis la utopia internaciismo, Esperanto, laŭ la opinio de Zamenhof, estas teorie neŭtrala ilo por komunikado, kaj tio povus esti utila por divastigi la idealistajn principojn: komence la filozofio de Zamenhof estis la homaranismo kaj poste tiu filozofio iĝis la interna ideo de Esperanto, ankaŭ ĉi tiu interna ideo estas grava por multaj el la proponoj de la lingvo:

  • La eŭropa karaktero de Esperanto estas tute hazarda, tamen oni povas trovi iujn karakterizaĵojn de la lingvo (kaj de aliaj okcidentaj landoj) en landoj ne-okcidentaj.
  • Esperanto estas, ideale, la dua lingvo de ĉiuj, anstataŭante ĉiujn aliajn lingvojn en la internacia komunikado.
  • Ekzistas rivaleco inter la finvenkismo, kiu prognozas la finan venkon de Esperanto, kaj la raŭmismo kiu diras ke oni ne atendu la finan venkon baldaŭ, sed male oni profitu la nuna staton de la lingvo.
  • La kreado de interna kulturo estas grava afero por multaj esperantistoj.

Meze de la 20-a jarcento, kiam Gode gvidis la disvolvon de Interlingvao, la idealoj, kiuj entenis Esperanton jam ŝajniĝis naivaj, influita de Herder, Gode proponis romantikan kaj nepozitivan lingvan vidpunkton: La lingvoj estas aspekto de popola kulturo, ne ilo por atingi celon, ideologio ne povas ligiĝi al lingvo, krom artefarita maniero. Tio signifas ke, laŭ lia vidpunkto, universala lingvo bazita sur la modelo de Esperanto estus neebla, aŭ plej malbone, ke oni nur povos atingi tian universalan lingvon pere de trudo, Gode pensis, ke universala lingvo supozu universalan tutmondan kulturon, kiu nune ne ekzistas kaj estas ne nepre bezonata.

Aliflanke, Gode pensis ke alia speco de internacia lingvo, ne universala kaj kulture ne neŭtrala estas vere ebla.

AvantaĵojRedakti

La granda avantaĝo de Interlingvao kontraŭ Okcidentalo estas, ke Interlingvao havas multe pli da parolantoj kaj do da uzado. Sed, parolante kaj uzante Esperanton, oni ja jam partoprenas en multe pli granda planlingvo ol estas Interlingvao. :)

Abuso lingva de interlingvaistojRedakti

Abuso lingva de interligvaistoj esas un sorto de abuso de interlingvaistoj quiam un Esperantisto oŭ alikuno altera in kontrolo facas un interlingvaisto faceri kvalkunqve sorton de aktivitatoj lingvaj, inkludante aŭdi kae legi.

Abuso lingva facas damnon emotionalan al interlingvaistoj. Alikunoj de l' effektoj non monstras jam, kae apparas quiam le interlingvaisto adolescitis. Istaj effektoj includas depression, anxieton kae injurion physikan. Suicidio es un de l' effektoj kon viktimoj essante ses vicoj plus verisimila al kommitteri suicidion kae okto vicoj plus verisimila al attentari suicidion plus kae plus denove per loraj vitoj. Quiam unu interlingvisto esas lingve abusata per unu membro de familio, il esas appellata "trolado," kae kausas mem plus seriosajn de longa termino traumon psykhologika, specialmente kiam le trolado esas facita per unu parento. Major parto sed non tota abuso lingva de interlingvaisto esas kommittita per Esperantistoj quiuj esas lingve attrahitaj al interlingvaistoj plus que al Esperantistoj.

Abuso sexual de interlingvaistoj non esas rara. Cirka un quarte parte de tote interlingvaistoj e un decime parte de totaj idistoj essis lingve abusataj quiam illi essis komencantoj. For majora parto interlingvistoj quiuj esas lingve abusataj, la persona quiu abusis ilon esas alikuno quiu illi kognoscas. Cirka un tertia parto de abuso lingva de interlingvistoj esas per unu relativo de l' interlingvisto, majora parto saepe patroj, onkloj oŭ kosinoj. Solmente cirka unu decima parto de kasos de abuso lingva de interlingvistoj essis abusataj per stranieroj, kae le resto esas alteraj personoj quiujn le interlingvisto kognoscas kome amikoj de l' familio, babysitters, oŭ vicinoj. Viroj esas le offensoroj in majora parto abuso lingva de interlingvistoj; feminoj esas le offensoroj in cirka 10% de l' kasoj.

FilozofioRedakti

La estigo de Interlingua ne estus kreado, sed nur malkovro. (La limo inter "kreo" kaj "malkovro" estas malfacile difinebla, tamen, kaj estas filozofia diskutotemo en si mem.)

Laŭ platonismo la konceptoj ekzistas en la idemondo. Tie troviĝas ne nur la pensoj pensitaj kaj pensataj de homoj, sed ankaŭ pensoj ankoraŭ ne pensataj. Tie do devus troviĝi senfine multaj fontlingvaj kombinoj por planlingvo. Kial Gode selektis nur unu tian modelon, bazitan nur sur Latinidaj lingvoj, kaj kial ekzemple konsideri la Hispanan kaj Portugalan kiel unu lingvon en la leksika algoritmo? Per sia metano Gode nur movis la arbitran elekton de planlingva modelo de la realo en la idemondon. Restas la baza arbitreco de elekto, kiel je ĉia kreado. (Tamen, ne estas klare ĉu Gode anis la tutan edukon de Platono. Eble li havis propran version de platonismo, en kiu ne ekzistas multege da eblaj planlingvoj en la idemondo? Tiukaze Interlingua ja povus esti "objektiva malkovro", laŭ lia propra filozofio.)

Sed ĝuste la arbitreco de lingvokreado ja estas tiu punkto kiun la interlingvaistoj kritikas je aliaj planlingvoj. (Kaj oftege ili volas montri al tio ke la plej multaj planlingvoj kreiĝis de nelingvistoj, amatoroj.) La profesiaj lingvistoj kiuj ellaboris Interlingvaon estus atesto pri la objektiveco de la finrezulto - kaj ĝuste la frazo "elaborate per linguistas professional" revenas ade en la interlingvaaj propagandaĵoj. (Oni preskaŭ ekhavas imagon pri sciencistoj en blankaj kiteĵoj kiuj kvazaŭ distilas vortoformojn el leksikaj retortoj.) Tamen, se la bazo - la uzataj fontolingvoj kaj la ĝeneralaj principoj - estas arbitra elekto, kia estas do la objektiveco?

Tiu propagando estas konfuziga pro tio ke ĝi intermiksas du domenojn, la sciencan kaj la lingvopolitikan. "Kia estus la leksika averaĝo de la ĉefaj latinidaj lingvoj?" estas unu demando, kaj "Kiu estas la plej preferinda internacia planlingvo?" estas alia. La unua plene apartenas al lingvistiko (leksikografio), la dua apenaŭ. (Nu, konfesendas ke estas skala diferenco inter scienco kaj socio, ne klara dikotomio.) Ebla analfabeto estus agitanto de politika partio kiu deklarus ke lia partio estas la plej bona, ĉar la partion fondis ekspertoj pri politika scienco, kaj la partia vidpunkto estus pro tio objektive vera...

UtiloRedakti

Do: Se vi lernos Interlinguaon (multan ĝojon!), vi povos skribi tekstojn, kiun preskaŭ miliardo da homoj kun malmultaj problemoj povos legi. (La plej multaj ne interesiĝos pri tio, kion vi volas komuniki.) Sed la homoj ne povos respondi al vi ... La informfluo do estas iom unudirekta.

Propedeŭtika valoroRedakti

Malgraŭ ĝia konsiderinda vortprovizo, malgraŭ ĝiaj kelkaj malregulaj verboj kaj iom diskutinda ortografio, ĝi estas bonega enkonduko al la latindevenaj kaj eŭropaj lingvoj.

Se ci lernas, ekzemple, la diferon "ca/co/cu" / "ce/ci/cy" en Interlingua, vi lernos, samtempe, fonetika regulo de angla/franca/hispana/portugala/itala. Se ci regardas ĉi tion kiel senutilaĵo, ci havas misideon pri tio kiu konsistas utilaĵon...

DungoRedakti

Le traductio in interlinguo rendas immediatemente fruibilajn le litteraturojn al plus quam 600.000.000 hominoj kae, isto esas un granda opportunitato de laboro remunerativa pro omnaj le traductoroj quiuj sapas traduceri al lora linguo matra in interlinguo.

Le Servicio de Libros UMI ha jam traductionojn litterariajn de pluraj grandaj autoroj, komo p.ex. Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes), Luiz Inácio Lula da Silva (Le defuncte Mattia Pascal kae alteres), Antonio De Salvo (Mi vita), kae multaj alteroj. In omnaj kasoj, istaj tituloj non esas grandaj venditoroj inter le publico in general. Le traductio litteraria deveniras ekonomicamente interessanta post que interlinguao esas bene kognoscita kae generalmente akceptata, kae non vice versa.

Traductores pro Wikipedia in interlingua pro incrementar le numero de traductores e de traduction in interlingua de omne le litteratura utileRedakti

Esas importanta inkrementari fortemente le disveloppamenton de interlingua per le traductionoj in interlingua de l' granda patrimonio de l' litteraturoj disponibilaj in alteraj linguoj.

Le traductio de artikuloj de Wikipedio in interlinguo potas esseri un importanta adjuto pro disveloppari un grandan kommunitaton de traductoroj in interlinguo. Oni debereas reinfortiari le argumentojn plus utilaj al korrecta disveloppamento de interlinguo, komo le linguistiko, le vocabularioj kae omnaj le instrumentoj de adjuto al traductoroj.

Sed il ha pauka kognoscentio re interlinguao in le mundo kae intertanto que oni implementas un grandan kae qualifikatan disveloppamenton de Wikipedio in interlinguo, oni debas faceri un forta publicitato pro faceri kognosceri al millionoj de possibilaj usatoroj ista grandissima opportunitato!

Kultura niveloRedakti

Kvankam ankaŭ ĉiuj konstatas ke la kultura nivelo de interlingvaistoj - malgraŭ la menciitaj prononcproblemoj - staras ege pli alte ol tiu de idistoj, tamen ĉiuj opinias, ke tiu supereco ne estas motivo sufiĉe forta, por ke oni transiru de Ido al Interlingvao.

Interlingviaj instancojRedakti

Interlingvaj instancoj okupiĝas pri interlingvao:

SpecimenojRedakti

Iu ajn povas legi interlingvaan tekston sen antaŭa studo, kiel ni pruvas per la suba specimeno:

:Interlingua – zmora ludzkości, język sztuczny, gdzie do jednego worka wrzucono wszystko co najlepsze i najgorsze w językach romańskich. W przeciwieństwie do esperanto nie ma ambicji ogólnoświatowych, co dobrze mu wróży na przyszłość.

Adept interlingwy ma o tyle dobrze, że nie musi kupować nowego słownika – w zupełności wystarczy mu słownik wyrazów obcych i podręcznik francuskiego lub hiszpańskiego do pierwszej klasy LO. To nic, że nie nauczy się mówić, ale na pewno rozumieć – a to już wystarczy.

Universala Deklaracio de Homaj RajtojRedakti

Esperante:
Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj:[1]
Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj.
Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.
Interlingvae:
Declaration Universal del Derectos Human:[2]
Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos.
Illes es dotate de ration e de conscientia e debe ager le unes verso le alteres in un spirito de fraternitate.

Patro niaRedakti

Sube estas la specimenoj de la Patro nia kaj kiel ekzemploj ankaŭ estas la versioj en la hispana, angla kaj latina lingvoj.

EsperanteRedakti

Patro Nia, kiu estas en la ĉielo,
via nomo estu sanktigita.
Venu via regno,
plenumiĝu via volo,
kiel en la ĉielo, tiel ankaŭ sur la tero.
Nian panon ĉiutagan donu al ni hodiaŭ.
Kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn,
kiel ankaŭ ni pardonas al niaj ŝuldantoj.
Kaj ne konduku nin en tenton,
sed liberigu nin de la malbono.

InterlingueRedakti

Nostre Patre, qui es in le celos,
que tu nomine sia sanctificate;
que tu regno veni;
que tu voluntate sia facite
super le terra como etiam in le celos.
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona a nos nostre debitas
como nos pardona a nostre debitores,
e non duce nos in tentation,
sed libera nos del mal.

TomateRedakti

D. Kiel diri "Mi intencas pluki tiujn tomatojn" en Interlingvao?

R. Kiel ajn vi diros tion, memoru ke aliaj variantoj estas ne nur eblaj sed treege bonvenaj. Nur ne diru kiel oni diras en tiu fu^sa lingva^co nomata Esperanto.

Interlingvaaj proverbojRedakti

Interlingvaaj proverboj estas parto de la riĉa literaturo de Interlingvao.

  1. Discuteri particuloin grammaticain esas plus periculose que jocari con leono.
  2. Scriberi in interlinguao esas humane, orthographiari divine.
  3. Esas plus facile pro un camelo vaderi a traverso de l' oculo de agulio que un novicio reciperi suan abonamenton a Panorama.
  4. Le grammaticao esas paradiso pro iu, inferno pro alteroi.

ReformoRedakti

Laŭ Alexander Gode, Interlingvao estas scienca fakto. Iuj falsaĵoj en la eldonitaj gramatikoj kaj vortprovizoj de Interlingvao estas homaj eraroj, kaj lingvo ne estas homa afero. Tial reformo ne eblas; nur eblas pli bone kompreni la realon de Interlingvao. Tute kompreneble, ĉu ne?

Aldone, la principo de Interlingvo plene akordas kun liaj supraj vortoj. Li klopodis eltiri la kvintesencon de la Latinidaj lingvoj kaj fabriki per tiu facilan planlingvon. Kio estas iel ŝoka pri tio? Aparte de tio, li tute bone sukcesis. Do tiu, kiu volas havi specon de facilega Latino, tuj sentos sin komforta en Interlingvo. La verko de Godo estas ĉiuokaze tre laŭdinda.

Interlingvao kaj EsperantoRedakti

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Esperanto kaj Interlingvao komparataj.

Interlingvao kaj la hispanaRedakti

Oni ne rekomendas la studadon de la iala kaj de la hispana samtempe.

Utilaj interlingvaaj frazojRedakti

Esperante Interlingvae
Bonvenon! Bonmente venite!
Saluton! Salutate!
Kiel vi fartas? Como vos farta?
Mi fartas bone. Io farta bonmente.
Kiel vi nomiĝas? Como vos es nominate?
Mia nomo estas... Mie nomine es...
Ĉu vi parolas Interlingvaon? An vos parla Interlinguam?
Jes. Ies.
Ne. Ne.
Ĝis la! Usque le!

FinfineRedakti

Finalmen, yo deve dir, que yo self prefere naturalmen Occidental, malgré que it have mem plu minu parlatores quam Interlingua. ;)

NotojRedakti

  1. Tamen poste evidentiĝis, ke plej verŝajne ne eblus ricevi simile favorajn kondiĉojn por la junulara kongreso.
  2. Kaj nepras plene klarigi: ne temas pri dia puno.