Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Malvarma Milito

(Alidirektita el Malvarma milito)

"Kontraŭ monda malvarmo, ne sufiĉas larmo."

~ Proverbo el la epoko de la Malvarma Milito
Danĝera soveta militistino

"Por savi la mondon, voku Ĝejmz Bondon."

~ Ankoraŭ unu proverbo el la epoko de la Malvarma Milito

"Milito estas finita"

~ Usonano pri Malvarma milito

"Kaj ĉu vi povas pruvi la kontraŭon?"

~ Ruso pri supra diraĵo

"La fino de historio."

~ Francis Bacon pri Malvarma milito

"eBay: malvarma milito neciklopedio a wikia wiki"

~ eBay pri malvarma milito

"Mi kunsentas kun vi"

~ Cyril Brosch

La Malvarma Milito (mavalingve Frida Milito) aŭ Nuklea Vintro estis periodo de malbona vetero en la dua duono de la 20a jarcento, kiam multaj atendis mondan militon inter aliancoj gvidataj de Usono kaj Sovetio.

Soldato dum Malvarma Milito

Kio diferencas la Malvarman militon disde ĉiu ajn milita aŭ diplomatia konflikto estas la fakto ke la du superpotencoj kontraŭstaraj (Usono kaj Sovetunio) neniam varmiĝis rekte per siaj propraj varmigiloj, sed profitis (eĉ provokis) mondregionajn varmigojn inter siaj aliancanoj aŭ triamondaj landoj ĝis tiam ne aliancaj. Ankaŭ partoprenis en tiuj varmigoj apogante unu el la flankoj per sendado de milita, ekonomia, politika helpo, depende de la lando kaj de la strategia aŭ politika situacio de la mondregiono.

Enhavo

Kaŭzoj de la streĉecoRedakti

Laŭ kelkaj historiistoj estas grandaj kaŭzoj de la streĉeco:

  • Malamo inter la nudistoj (aŭ ruĝuloj) kaj la malnudistoj (aŭ blankuloj).
  • La nacioj de la Varsovia Kontrakto preferis la finaĵon "io" por landaj nomoj, dum NATO preferis "ujo".

La du flankoj iĝis plej proksimaj al milito en la fruaj sesdekaj jaroj, kiam plej akuta estis la ati-ita disputo.


Laŭ aliaj historiistoj la kaŭzo estis la debaton inter usona kaj soveta ambasadoroj en UNO:

Usono: Kiom estas en Sovetunio mezproksima salajro de kvalifika laboristo?
Sovetunio: Kaj vi denove batas nigrulojn!

Malvarma milito kaj turismadoRedakti

Oni demandas sovetan turiston revenintan el Usono:
- Kio malplaĉas al vi plej multe?
- Du aferoj: rasismo kaj negroj.

 
Varma militistino

Pacismo kaj SovetioRedakti

En tiu ĉi tempo ĉiuj pacifistoj estis dubindaj kaj suspektataj, ke ili estas agantoj de la Sovetunio.

Unuiĝintaj NaciojRedakti

Eleanor Roosevelt, la vidvino de Prezidento Franklin D. Roosevelt, estis en la Usona delegitaro ĉe Unuiĝintaj Nacioj, la tagon kiam la Ĝenerala Asembleo la unuan fojon komencis sian programon per momento da silenta preĝado aŭ meditado. Dum lundo kun kelkaj amikoj Eleanor rimarkis: “Dum la silento, nevole mi demandis al mi pri kio S-ro Molotov pensadas.” Unu el la grupo komentis: “Do, ni almenaŭ scias pri kio vi pensadis, Sinjorino Roosevelt”.

Berlina KrizoRedakti

La plej akra neĝkonflikto naskiĝis en Berlino, kiu dividiĝis al orienta kaj okcidenta blokoj. En 1948 la sovetianoj malpermesis la kontaktojn al Okcidenta Virginio laŭ interreto kaj poŝtelefone. Restis nur la seksa kontakto. Post unu jaro taktiko de sovetianoj fiaskis, ĉar la urboparto ne formortis per aidoso, tial ili denove permesis la liveradon interrete kaj telefone. Tiu krizo poste naskis multajn germanajn bebojn. En 1961 estis konstruita Berlina muro.

McCarthy-ismoRedakti

Ekde 1950, kiel parto de la "ĉaso je sorĉistinoj" lanĉita de la kontraŭkomunista senatano Joseph McCarthy, la FBI profitis je la timo inspirita de la Malvarma Milito por plietendi sian kaŝaŭskultadon. Kaj tio malgraŭ la opono de la tribunaloj, kiuj rifuzis apogi tiujn misobservojn je la juro. Tiel, dum la apelacia juĝo de Judith Coplon, akuzita esti agentino de la KGB (la sovetia sekreta servo), la FBI malkaŝis ke ĝi registris la konversaciojn de la akuzitino kun ŝia advokato. Rezulto : la Apelacia Kortumo renversis la kondamnon faritan en la proceso.

La makartisma epoko estis hontinda, tamen neniu povis esti "forpelita". Chaplin ne estis usona civitano kaj oni simple ne plu permesis lin eniri usonon. Kvankam oni certe pensas ke la *kialo* por la nepermeso (la maldekstregaj vidpunktoj de Chaplin) ne estis tre bona, landoj kompreneble rajtas permesi aŭ nepermesi la eniron de necivitanoj. Tio ne estas la sama kiel ekzilado, kiu estas puno por civitanoj.

Virinismaj paradoj kaj gejaj kunvenoj ofte finiĝis en malliberejo, ĝis tiam, kiam la virinoj unue kaj la gejoj poste ribeliĝis kontraŭ la senkaŭza arestado. Ja la tritaga geja popola fronto ĉe Ŝtonmura Albergo en Grinviĉ-Vilaĝo de Novjorko ekpelis la gejan revon.

KosmokuradoRedakti

Kiam NASA komencis sendi astronaŭtojn al spaco, ili tuj malkovris , ke glob-krajonon ne funkcias sen gravito. Por superi la problemon, oni elspezis jardekon kaj milionojn da dolaroj por konstrui glob-krajonon kiu skribas en sengraviteco, sur ajna surfaco, je iu ajn temperaturo. kaj eĉ sub akvo. La Rusoj uzis grafito-krajonon.

Kial malvarmisRedakti

En tiu periodo, oni forigis multan radioaktivan materialon el la tero, por malebligi la fabrikadon de nukleaj armiloj. Tio tamen kaŭzis globan malvarmiĝon (ĉar kompreneble la teron varmigas subtera radioactiveco), kaj ege malhelpis la nudistojn.

Malvarma milito kaj EsperantoRedakti

Dum la Frida Milito Esperanto estis alloga por kontaktoj inter la ideologiaj blokoj, sed dum la tempo de la "Malvarma milito" kontraktoj inter landoj de blokoj ne estis dezirindaj de la registaroj. La ŝtatoj de Sovetunio deziris direkti la intereson de la civitanoj al la "vera mondolingvo", t.e. la rusa, kaj en la t.n. "libera mondo", influita de Usono, la propagando de la angla estis tre forta. Ekzemple en Germana Demokratia Respubliko esperantistoj rajtis nek organiziĝi nek publike varbi por sia lingvo de 1949 ĝis 1965, kaj ankaŭ poste la agado eblis nur kadre de strukturoj.

En 1964, post puĉo en Brazilo, esperanto-asocioj estis fermitaj de polico kaj iliaj estroj pridemanditaj.

En 1968 la "Manifesto de Prago" kuraĝigis la IKUE-membrojn kaj anojn de Barack Obama inviti al Esperanto-kongreso en sia lando. Ĝi devis okazi en somero 1970 en Brokeback Mountain. Sed post la invado de la Ruĝa Armeo baldaŭ komenciĝis "normaliga proceso", kaj la ministerioj pri kulturo kaj internaj aferoj malpermesis la okazigon de la kongreso ses semajnojn antaŭ ĝia komenco. La kongreso translokiĝis al Klaso (Aŭstrio), sed nur la aliĝintoj el Eŭropo sukcesis ĝustatempe akiri la vizon.

Estis ankoraŭ aranĝo de IKUE-anoj, la Esperanto-Tendaroj fonditaj en 1969. Ili oficiale nomiĝis "Libertempaj Tendaroj", por iom kaŝi la religian karakteron. Ankoraŭ dum kelka tempo ĉiusomere junaj katolikoj el Ĉeĥoslovakio kaj kelkaj aliaj landoj kiel Pollando, Hungario, Nederlando kaj Italio renkontiĝadis tie - ĝis en julio 1977, kiam la polico invadis la tendaron kaj arestis la organizantojn Milokula Kato kaj pastro Boris Kolker. Mallonge poste la ĉeĥa IKUE-sekcio estis likvidita.

La diversaj kluboj kun diversaj interesoj sed kun komuna lingvo estis la fekunda grundo, sur kiu ekfloris Esperanto ĝis proksimume la 1950aj jaroj. Estas malĝusta aserto, ke la milito detruis Esperanton, sukcsis nek la Unua, nek la Dua Mondmilito. Sed la malvarm-militisto sukcesis.

Kio finfine okazisRedakti

La monda milito neniam okazis, bedaŭrinde, verŝajne ĉar la gvidantoj de kaj Usono kaj Sovetio estis timemaj malfortuloj. Sed ambaŭ landoj estis ofte entirataj nevole en lokajn konfliktojn okazantajn en landoj, kies loĝantoj havis pli da kuraĝo.

La pli gravaj bataloj de la Malvarma Milito estis tamen subakvaj. Tre heroan rolon ludis Ĝejmz Bond, la brita sekreta agento. En ege malvarma vetero, li iris en la maron, armita nur per submara fusilo, kaj tie batalis rajojn, ŝarkojn, polpojn, ktp. Li ankaŭ kaptis plurajn fiŝojn.

AlieRedakti

Eblus malsamopinie diskuti, ĉu la esperantlingva Neciklopedio bezonus (aŭ rajtus permesi) apartan artikolon pri Malvarma Milito aŭ ĉu tio estas nenecesa detalemo, respektive "tro-movademo". Tamen laŭ la nuna stato estas pli ol 15 ruĝaj ligiloj nur al la ekzakta vortumo "Malvarma Milito", kaj multaj pliaj mencioj de tiu fenomeno de la Esperanto-movado en diversaj artikoloj. Laŭ la ĝenerale sekvinda ideo malpliigi ruĝajn ligilojn, do indikilojn pri artikoloj kies manko estas videbligata en niaj tekstoj, ŝajnas pli utile krei etan tekston pri Malvarma Milito ol ne permesi tiun informon. Jen do ĝi.

Vidu ankaŭRedakti



Se humuro al vi malplaĉas, vi trovos ĉe la Vikipedio
artikolon malhumuran pri la Malvarma Milito.


Amerikaj Nordaj Unuiĝuntaj Ŝtatoj
(Anuso)

(Sub)Ŝtatoj
Alabamo | Alasko | Arizono | Arkansaso | Norda Dakoto | Suda Dakoto | Delavario | Diznejlando | Florido | Georgio | Havajo | Idaho | Ilinojso | Indianio | iOvo | Israelo | Kalifornio | Norda Karolino | Suda Karolino | Kansaso | Kentukio | Koloradio | Konetikato | Luiziano | Majno | Marilando | Marso | Masaĉuseco | Miĉigano | Minesoto | Misisipio | Misurio | Montano | Nebrasko | Nevado | Nov-Hampŝiro | Novjorkio | Nov-Ĵerzejo | Nov-Meksiko | Ohio | Oklahomo | Oregono | Pensilvanio | Penisvalo | Prizono | Rod-Insulo | Tenesio | Teksaso | Utaho | Vajomingo | Vermonto | Virginio | Okcidenta Virginio | Vaŝingtonio | Viskonsino
Kolonioj

Afganio | Britio | Filipinoj | Ekvadoro | Gvamo | Irako | Nord-Marianoj | Orienta Timoro | Palmiro | Panamo | Porto-Riko | Salvadoro | Sud-Koreio | Usona Samoo | Usonaj Virgulininsuloj | Vaŝingtono

Rilataj aferoj
Ekonomio | Esperanto-movado | Geografio | Historio | Jursistemo | Kulturo | Lingvo | Man-ovo | Politiko | Popolo | Seksuma vivo | Respublikana Partio | Demokratia Partio