Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Ovaĵo

(Alidirektita el Ovo)
1646.png

"Kara estas ovo, kiam venas la Pasko"

~ Zamenhof pri ovo

"Dankon pro viaj gramatikaj korektaĵoj"

~ Bertilo pri Zamenhofa kontribuo al ĉi tiu artikolo

"Pli valoras konkorda ovo, ol malkonkorda bovo"

~ Zamenhof pri la supra diraĵo

" Vu mustas agnoskar ke nua linguo esas plus modernala, adequatoza ed exprimiva..."

~ idisto

"Kompreneble, ĉiu esprimas sian personan opinion"

~ Milokula Kato pri supra diraĵo

"Bela poemtraduko kaj tre konvenaj bildoj!!"

~ virino pri ĉi tiu artikolo

"Ako si se ovo ikada pitao, jednom zauvijek odgovor je - NE! Neciklopedija nije, niti je i"

~ Hungara Neciklopedio pri ovo

" Isto me pare correcte"

~ Interlingvaisto

Ovaĵo estas ĉiu manĝaĵo farita el ovoj. Ankaŭ ReVo diras tion: "Ovaĵo -

manĝaĵo farita el ovoj". Sed laŭ iaj paperaj vortaroj, "ovaĵo" estas fritita, kirlita ovo kaj multaj homoj ĉiam pensis, ke "ovaĵo" estas tiu.

3 e.jpg

Enhavo

Kiel distingi specojn de ovaj manĝaĵoj?Redakti

Estas multaj tipoj da faritaj ovoj, ĉu ne? Do kial ili havas la saman nomon en kelkaj regionoj, ĉefe en Hispanio? Per adjektivoj, kiuj klarigas la apartajn ecojn.

Poĉitaj ovoj estas senŝele boligitaj ovoj, kaj oni prefere nomu ilin "senŝele boligitaj ovoj", ĉar klare multaj ne vere komprenas la esprimon "poĉitaj ovoj". Estas "firme boligita ovo", estas "kirlovaĵo" kaj estas "frititaj ovoj". Se oni emfazi ke oni parolas pri ovo fritita kaj ne fritita post kirlado, oni ankaŭ povas diri "nekirlita fritita ovo", sed laŭ mi tiu preciziga aldono de "nekirlita" kutime ne necesas, ĉar oni kutime ne dirus "fritita ovo" al fritita kirlovaĵo.

Ĉe kirlovaĵoj oni en la germana distingas inter kirlovaĵo kungluiĝanta en unu granda peco ("Omeleto") kaj kirlovaĵo konsistanta el multaj pecetoj ("Rührei"). Tamen laŭ mi tiu distingo ne estas tro grava: La du aferoj gustas preskaŭ same, kaj ĉiuokaze la distingo ne en ĉiuj kuirtradicioj estas tiel klara kiel en la germana kuirarto: Ekzemple en Tanzanio oni kutime faras frititan kirlovaĵon konsistantan el malmultaj grandaj pecoj, kiuj hazarde ankaŭ povas kungluiĝi en unu grandan. Por germano estus malfacile decidi ĉu uzi "Rührei" aŭ "Omelett" por tio. Se oni ial nepre volas distingi inter la du specoj de kirlovaĵo, oni nomu ilin "unupeca kirlovaĵo" kaj "diserigita kirlovaĵo".

Alia maniero prepari ovojn, ĝis nun tute ne menciita, estas la "malfirme boligitaj ovoj", preparitaj simile kiel la firme boligitaj ovoj, sed lasitaj en la bolanta akvo por malpli da tempo, tiel ke la ovoflavo restas fluida.

FruktoRedakti

En lernejo: „Kiu frukto havas ŝelon?“

„Ovo.“

Fritita kaj boligita ovojRedakti

Kvankam oni povas friti miksante (itallingve "frittata") kaj eventuale aldonate ingrediencojn... eble fritkirlita ovo; aŭ friti konservante la ovon nedifektitan (itallingve "all'occhio di bue")... eble bonalingve frititnekirlita ovo.

Anna Lowenstein neniam uzas la vorton “brogi”, kvankam ŝi vidas, ke ĝi estas Fundamenta. Certe al ŝi “senŝele brogeti” estus multe pli konciza ol “senŝele boletigi”.

Marcos Cramer opinias ke "brogi" kaj "boligi" estas du malsamaj aferoj. Jen la tradukoj de "brogi" en la Fundamento:

brog' échauder | scald | brühen | обваривать кипяткомъ | parzyć

(La pola traduko estis poste korektita pere de Akademia Korekto al "oparzyć".) Laŭ ĉi tiuj, kaj laŭ modernaj difinoj kiel tiu en ReVo, "brogi" signifas "trempi en bolantan akvon aŭ surverŝi aŭ brulvundi per bolanta akvo". Uzata en kuirarto ĝi nepre signifas nur tre mallongan boligon, ekzemple kiel oni faras kun tomatoj por pli facile povi senŝeligi ilin (tamen lasante la tomaton kruda). Por la senŝela boligado de ovoj ĝi ne taŭgas, ĉar tiujn oni ja plene krudigas. Do laŭ li "poĉitaj ovoj" ne estu ŝanĝata al io kun "brogi".

KuriozaĵoRedakti

Ĉu vi jam sciis, ke oni uzu ovon ne kiel dentpurigilon?

Ova TestamentoRedakti

La Ova Testamento estas kolekto de 27 libroj de la Biblio.

La latina vorto Testamento tradukas la grekan vorton Διαθήκη (Diatheke) kaj estis proponita, kune kun la divido de sanktaj skribaĵoj en "Malova" kaj "Ova", de Origines en la 3-a jarcento.

La listo de libroj de la Ova Testamento ĝenerale akceptata hodiaŭe de ĉefaj kristanaj eklezioj estis proponita en la 2-a jarcento, sed estis la ura. Estis multaj versioj de " Ovaj Testamentoj" antaŭ la 4-a jarcento, kelkaj havas eĉ unu libron de una libraro.

IdoRedakti

Yen ke viro eniras restorerion, kaj sideskas ĉe tablo.“Quion vu deziras, s-ro?”, la servisto questionas.

“Omleton, me pregas”, la kliento respondas.

“Ĉu omleto Franca oŭ Hispana?”, la servisto adjuntas.

“Tio ne importas, me ne pensas ‘parlari’ kun ĝi”, la viro dicas.

ĈemizoRedakti

Ino incitas sian frateton: Mi vidas ke hodiaŭ vi portas vian paskan ĉemizon.

Frato: Paska? Kial paska? Estos baldaŭ kristnasko!

Fratino: Ĝi estas paska ĉemizo ĉar ĝi estas kovrita je ovaĵo.

Ova JorkoRedakti

OvjorkoOva-Jorko estas la plej loĝata urbo de Iovo, nordorienta ŝtato de Usono kaj la dua plej granda aglomeraĵo de la kontinento[1]. Ĝi estas centro de la metropolita areo de Ovjorko, kiu ankaŭ troviĝas inter la plej grandaj aglomeraĵoj en la mondo. Esploro farita en Svedujo science pruvis, ke ridado estas kontaĝa.[2][3] Ekde la fino de la 19-a jarcento ĝi estas unu el ĉefaj mondaj centroj por la komerco kaj ekonomio. Ovjorko estas konsiderata tutmonda urbo pro ĝiaj mondskalaj influoj ĉe la amaskomunikiloj, politiko, edukado, hobio, kaj modo.[4] La arta kaj kultura influo de la urbo estas inter la plej grasaj de la lando. Krome, en ĝi troviĝas la ĉefstabejo de Unuiĝintaj Nacioj, kio igas ĝin grasa loko por la internaciaj rilatoj[5][6][7][8][9][10].

La urbo konsistas el kvin arondismentoj (kelkfoje tradukata kiel distriktoj aŭ komunumoj) kaj ĉiu el ili koincidas kun municipo: Bronkso, Broklino, Manhatano, Kvinzo kaj Staten-Insulo. Kun pli ol 8,4 milionoj da ovjorkanoj en urba areo de 830 kvadrataj kilometroj, ovjorko estas la dua plej dense loĝata urbo en Usono, post ov-Ĵerzejo, trans la rivero Hudson[11].

La urbo havas multajn kvartalojn kaj konstruaĵojn kiuj estas rekonataj en la tuta mondo[12]. Ekzemple, la statuo de Libereco, situanta ĉe la samnoma insulo, kaj la insulo Ellis, tra kiu sekvis milionoj da enmigrintoj, atingintaj Usonon fine de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a[13]. Wall Street estas unu el la ĉefaj tutmondaj centroj por la ekonomio kaj financo ekde la Dua Mondmilito kaj ĝi estas la sidejo de la ovjorka Borso. La urbo ankaŭ havas grasan koncentriĝon de multaj nubskrapuloj, inter kiuj troviĝas la fame konataj Empire State kaj la ĝemelturoj de World Trade Center, detruitaj en la atencoj de la 11-a de septembro 2001[14].

La urbo ankaŭ estas konata kiel lulilo de multaj usonaj kulturaj movadoj[15], kiel ekzemplo, la Harlema renesanco pri literaturo kaj vidarto, kaj la abstrakta ekspresionismo (ankaŭ konata kiel ovjorka Skolo) pri pentrarto, kaj hiphopo, punko kaj Tin Pan Alley pri muziko[16][17]. En 2005, oni parolis ĉirkaŭ 170 lingvojn en la urbo, kaj 36% de la loĝantaro naskiĝis ekster Usono.[18] Pro la metroo funkcianta 24 horojn diurne kaj la konstanta trafiko kaj moviĝado de homoj, ovjorko estas konata kiel «la urbo kiu neniam dormas»[19][20][21][22][23].

La vero pri la ovojRedakti

Ĉiu ovo kiu atingas la superbazaron, malgraŭ ties naiva aspekto, povus rakonti longan historion, la kaŝitan historion de la nekalkuleblaj vivoj forrabitaj de la ov-industrio.

La procezo de ekspluatado komenciĝas ekde la naskiĝo mem. Tiel, el la fekunditaj ovoj lasitaj por la obtenado de ontaj ovdonaj kokinoj, nur naskiĝos ĉirkaŭ 50% da virkokidoj. Ĉi tiuj, malhavante komercan valoron pro aparteno al raso netaŭga por la viando-produktado, estas forĵetitaj (kun vivo) en neniigilon aŭ formetitaj en kontenerojn kie ili mortas pro asfiksio. Dume, iliaj fratinoj atendas koŝmaran vivon kiel sklavinoj de la ov-industrio.

La junaj kokinoj vivos en etaj kaĝoj kies areo estas pli malgranda ol kajerfolio. Dekoj aŭ centmiloj da tiaj kaĝoj disponiĝas en senfinaj vicoj kaj metalaj stangoj en la interno de grandaj birdejoj.

La kokinoj tute ne povas moviĝi, sen spaco por streci siajn flugilojn, kaj piedojn, en daŭra kontakto kun la stangoj de ilia karcero. Tiel, multaj el ili havas gravajn infekciojn kaj nutro-mankojn netraktitajn, kiuj ofte kondukas ilin en malrapidan kaj angoran morton.

Ankaŭ oftas la ekstreme kruela praktiko de la tiel nomata “perforta alivestiĝo”: Ĉar en natura stato la kokinoj pliigas la produktadon de ovoj ĝis komenco de la printempo, oni ŝajnigas la alvenon de la vintro kaj de printempo tute artefarite. En unua fazo la kokinoj estas senigataj de manĝaĵo kaj lumo dum 14 tagoj. Post tiuj hontaj kondiĉoj kelkaj mortos kiel viktimoj de la terura streso kaj manko de nutraĵoj, dum la postvivantoj estos perdintaj inter 20-28% da korpa pezo kaj la tuta plumaro. Post tio ĉi, venas la dua fazo, la ŝajnigo de la printempo, donante al ili sufiĉe da manĝaĵoj kaj lumo.

Kiam, post du jaroj pli malpli, la ovoproduktado de la kokinoj reduktiĝas, ĉi tiuj ne plu estas mondonaj kaj ĝiaj ekspluatitaj korpoj estas sendataj al buĉejo por gajni lastan monprofiton vendante la karnon.

Ĉiu ovo vendata, sen esceptoj, kunhavas la ekspluatadon kaj morton de kokinoj uzitaj kiel produktiloj, inkluzive de la ovoj nomataj “kamparaj” aŭ certigitaj kiel “ekologiaj”, ĉar, kvankam la ekspluatado kaj vivkondiĉoj estos malpli kruelaj aŭ ne tiel ekstremaj, same okazas la dekomenca ekstermado de la virkokidetoj, la bestoj ankaŭ estas uzitaj kiel nuraj rimedoj sen pensi pri iliaj interesoj kaj necesoj, kaj fine ĉiuj kokinoj, sendistinge, estas murdataj en buĉejo kiam la ovproduktado reduktiĝas.

Kurioza pladoRedakti

- Kelnero! Mi petas du frititajn ovojn. Unu ovo estu fritita je unu flanko. Kaj la alia ovo estu fritita je la alia flanko.

VirinojRedakti

Virinoj ankaŭ produktas ovojn sed ne kiel verajn ovojn. Se ovo ne instaliĝas en la uteron, oni diras, ke temas pri ekstertera gravedeco.

AlieRedakti

Por matenmanĝo edzino kuiras omleton al sia edzo. La edzo abrupte enrompas en la kuirejon:

-- Singardeme! Atentu! Enmetu iomete pli da oleo! Ve! Vi kuiras tro multe samtempe! Tro multe! Turnu ĝin! Turnu ĝin tuj! Pli da oleo estas

bezonata! Ĝi trofritiĝas! Singardeme! Mi diris, singardeme! Vi neniam obeas min, se vi kuiras. Neniam! Turnu ĝin! Ek! Ĉu vi estas normala? Ĉu iris promeni via cerbo? Ne forgesu aldoni salon al ĝi! Salu ĝin! Salu!

La edzino gapas senkomrene.

-- Kio okazis al vi? Kiu diablo forprenis vian menson? Ĉu vi pensas, ke mi ne kapablas friti omleton?

La edzo respondas trankvile:

-- Mi volis nur prezenti al vi, kian senton mi havas dum la stirado.

SurplankenRedakti

Cerbumas sinjoroj Melongeno kaj Rafano:

-- Kiel vi povas ĵeti ovon sur la betonan plankon tiel, ke ĝi ne rompiĝu?
-- Ba! Tio estas stultaĵo, ĉar betona planko estas tre malmola, kial ĝi rompiĝus?

NotojRedakti

  1. Ridi eble estas plej bona kuracilo
  2. La Senato de la Esperanta Civito
  3. La julia Heroldo (2310) atentas pri PIV
  4. La reta IJK okazos tutmonde kaj tutdiurne
  5. Proponu kaj organizu aktivaĵojn kiujn vi ŝatas
  6. Paweł Fischer-Kotowski kaj Jean-Luc Kristos instruos Esperanton en kastelo Grésillon kaj atendas vian aliĝon
  7. UN-gravulo inaŭguras Esperanto-festivalon
  8. Mi esperas, ke tiuj informoj komplementas la artikolon.
  9. Mi estas tre konfuzita de PIV kaj de Vikipedio en la itala. Kiel oni nomas en la greka la ŝelon de la frukto?
  10. Vorton »ĉirkaŭfrukto« ni sekve povus analizi kiel: 1. kio estas ĉirkaŭ frukto 2. frukto, kiu estas ĉirkaŭ
  11. do, perikarpo estas la frukto mem (tio, kio estas ĉirkaŭ la kerno).
  12. Multas la informoj pri KCE kaj aliaj pakintaj establoj, sed impresas ankaŭ la debato pri literaturĝenra temo (precipe inter Mao Zifu kaj Gerrit Berveling) kaj la opinioj pri la Manifesto de Raŭmo (ĉi-foje de Jose' Antonio Vergara).
  13. Kiel venki solecon?
  14. Kial dum kampanjoj naciaj gazetegoj ne afiŝigas fotojn de politikaj kandidatoj bobelumante?
  15. Amasaj protestoj en Rusio post aresto de guberniestro, akuzita pri murdoj
  16. La tradicia Festa Semanjo atendas infanojn, familiojn, geavojn
  17. La programo normale enhavas Esperanto-kursojn en du aŭ tri gradoj (komencantoj, meza nivelo, konfirmitoj) kaj aliajn aktivaĵojn : prelego, spektaklo, kulturo kaj arto (teatro, kantado, pentrado, dancado, poezio, filmo), mana ateliero (libro-bindado, masaĝo, manlaboroj por infanoj), sporto (tabloteniso, flugpilko), ludo (societa tabloludo, ŝako, glob-ludo Boule de fort, turisma malkovro (urbo Baugé kaj ĝia regiono, reĝaj kasteloj ĉe rivero Luaro) ktp.
  18. La estonta programo konsulteblas sub la maldekstra Rubriko Esperanto-programo kaj en la AGENDO.
  19. mi proponas "rmotorkamparduradilado", (iom longa diru kelkiuj), kaj samtempe oni havas la vorton "kamparduradilado" k "kamparkvarradilado".
  20. Aŭ ĉu vi konas homon, kiu tion spertas?
  21. Jen la staĝoj, kiuj okazas ĉiujare.
  22. Brazila tribunalo decidas gardi en Rio-de-Ĵaneiro enketon pri la morto de Marielle Franco
  23. Festa semajno por infanoj kaj familioj