Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Pollando

(Alidirektita el Polio)
Marko-Poła Respubłiko
Rzeczpospołita MarkPołska
Połłando; Polio; Połujo

Verdaeuro.jpeg 100px-Godelko.gif
Flato Flago Blazono
Devizo: Pollando ne kulpas pri la Holokaŭsto
Himno: Dla szlachetnego konia nie jest ważne szczekanie psa
Mapapolonia.png
Ĉefurbo Varsovio
Plejgrada urbo Krakovo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Panamane
Tipo de Ŝtato Nenazia respubliko
Supremaj Gvidantoj Koziolek Matolek (?)
Suprema Edzino Margareta Handzlik
Naciaj Herooj Zamenhof; Kim Jong-il; Edward A. Murphy; Anna Marek; Marko Polo
Krima kvociento 0 %
Monunuo Balboo
Klimato Multe pli varman ol tiu, kiun oni povus atendi
Religio 98% katolikoj, 2% aliaj kredoj, kun 2% erarmarĝeno.
Loĝantoj 2.839.177
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Pollando estas Pollando!"

~ Usonano pri Pollando
Anna Marek, la plej konata civitano de Pollando ĉiam

"Pollando estas libera"

~ Polo pri Pollando

"Faru, kion ajn vi volas; Pollando ĉiam restos Pollando"

~ Germano pri Pollando

"Sprit' en tempo ne ĝusta estas tre malbongusta"

~ Zamenhof

"La grava momento de la konscio de Poloj estis la batalo kun Svisujo- La "Svisa Diluvo"

~ Vikipedio pri Pollando

"Mi ne komprenas multajn polojn ĉar ili estas idiotoj"

~ iu ajn pri poloj

"Pollando estas la ĉiesulino de Ewropo"

~ Ruso pri Pollando

"Kial "Pollando", ne "Polio"?"

~ Komencanta esperantisto pri Pollando

"Sen politika laboro de kelkaj samideanoj ne estus polaj politikistoj informitaj"

~ Stanislaw Rynduch pri UEA kaj pollanda potikistoj

"Poloj estas katolikaj"

~ Edmond Privat pri Poloj

"Polio prefere estu Policio"

~ krimviktimo pri Polio

"Ĉu vi mem legis la verkon de Marks, kie li bone "pruvas" ke ekz. la poloj estas subvalora popolo?"

~ Milokula Kato

"Dla szlachetnego konia nie jest ważne szczekanie psa."

~ Polo pri ĉi tiu artikolo

"Vi forgesis Pollandon."

~ George W. Bush pri Koalicio de Volantoj

Połłando, PolioPołujo, Teksaso (pole: Połska; la oficiala nomo: Marko-Poła Respubłiko, Rzeczpospołita MarkPołska) estas łando en Centra Eŭropo, kiu tute ne kulpas pri la Holokaŭsto. Ĝi jam frustriĝas pro viaj akuzoj. Neniuj poloj respondecis! Poloj neniam faris iujn ajn pogromojn sen germana devigo, certe ne en Jedwabne aŭ Kielce. Kulpas la germanoj kaj nur la germanoj. Kaj antisemitoj tute ne hodiaŭ marŝas en Pollando postulante alian holokaŭston; tiu akuzo estas juda mensogo. For, for, akuzulaĉoj!

Enhavo

GeografioRedakti

Poloj estas tre fiera nacio, kaj ne apartenas al iuj kiuj povas esti senpune ofendataj aŭ prijugeblaj. Krome de Rusio aŭ Germanio. Se iu furiozigas ilin, tiu devas (ne nur povas) kalkuli je la reago, pli aŭ malpli frue tre doloriga, tre senhezita kaj tre instrua, ĉiam tre serioza en la konsekvencoj (eĉ se tiu konsekvencoj okazos nur post kelkaj jarcentoj post invado).

La fiera pola tero havas aŭron, kiu ampleksas de 312.685 kvadratajn kilometrojn. Dzi jezdaz ła łando de ła połoj. La czefurbo de Połłando estas Warzone. Dzi zituaz cze ła proksymuma mezo de ła fłuo de riwero Fikuło.

Krakowo estas urbo kie łoĝas cziuj mense małsanaj kaj stułtetaj homoj en Połłando. Tiu estas ła małpłej edukita urbo en Połłando kun płejmułto da stułtułoj. Per aliaj wortoy: la pley katofika urbo.

Połłando estas parto de usonema "nowa" Eŭropo, do wołonte kaj rapide ałiĝis ał NATO.

ProvincojRedakti

Por multaj Poloj Litvio kaj Belo estis nur regiono de Pollando. Tial same por Mickiewicz kiu skribis poemo pri Litvio. Tiel same alia polo (Glaczynski) skribis pri Mazovio. En Pollando tio oni nomas "malgranda patrujo kiuj estas patro de patrujo".

CivitanecoRedakti

En la mondo estas multaj ideoj de nacio. La pola ideo estas alia, ĉar ne kunita kun lando kaj gepatroj sed tio kio estas en koro.

TransportoRedakti

Polaj tramoj estas tute trenataj tra stratoj de tri tristaj czewaloj transportitaj per trajno el Triesto.

EtnojRedakti

Antaŭ kelkaj jaroj pola kortumo devis decidi, ĉu ekzistas nacia malplimulto de "silezianoj" Tio okazis, ĉar silezia-etna (laŭ sia kompreno) grupo ricevis malmulte da voĉoj en regionaj elektoj, kaj laŭ la pola juro - precize kiel laŭ la germana - partio devas atingi 5-procentan sojlon de balotoj por reprezentiĝi en parlamentoj, escepte de nacimalplimulta partio, por kiu ne validas sojlo. La kortumo neis la ekziston de tia etno.

MediprotektadoRedakti

Ĉiu lando mem respondcas pri tio, kiel protektas naturan medion. Se dum kelkaj jaroj iuj friponoj sendis rubaĵojn el EU al Pollando kulpas tiuj friponoj (kaj ne EU ĝenerale), polaj friponoj akceptantaj rubaĵojn kaj malbona regulado kaj kontrolo de la ŝtataj instancoj.

ĤelemRedakti

Esta urbeto en orienta Pollando nomata Ĥelem (pole: Chelm; germane: Cholm). Multaj judoj loĝis tie dum jarcentoj. Laŭ la juda folkloro ili estis "tute nesaĝaj" kaj tial multaj rakontoj aperis pri ili, parole kaj skribe.

HistorioRedakti

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Pollando.

Pollando estis bestkorto de Rusio, Germanio kaj eć Hungario dum jarcentoj.

PollitikoRedakti

Notu ke en Pollando, la reĝoj estas elektataj.

Fieco kaj maldankemoRedakti

Oni ne postulu dankemon de la poloj. Ĉiu estas por si en politiko. Siaflanke, ili neniam estis moralaj kaj justaj. Ili mem ĉiam prenadis ĉion kion ili povis (simple ilia povo estas pli limigita). Ili forprenis Vilnon de la litovoj, ili tenis la okcidentan Ukrajnion, kaj kiam la germanoj eniris Ĉeĥoslovakion, ili ne havis skrupulojn kaj okupis peceton da Slovakio (samkiel la hungaroj, cetere). La peco estis malgranda, sed per tio ili senigis sin je la rajto plendi pri sadomasoĥismo de Pollando; tiom malpli, ke la partoj kiujn okupis Sovetio ja efektive estis malprave aneksitaj de Pollando, kaj neniam ili rericevos la litovan ĉefurbon aŭ la okcidentan Ukrajnion.

Koziołek MatołekRedakti

Koziołek Matołek estas pola politiko filo de Koramikino de l' desegnisto Kiu, kiu naskiĝis en 1933, en unu el la plej fruaj polaj hospitaloj por infanoj. Li daŭre estas grawa figuro de pola politiko.

GazetaroRedakti

La unua pola gazeto, kiu restis la of. org. de la Pola E-Asocio de ĝia fondo (1907) ĝis hodiaŭ estas Pola E-isto. En julio 1906-dec. 1907 ĝi aperis en Lwów, de jan. 1908 en Varsovio kaj de jan. l927 en Krakovo. Diversaj grupaj kaj aliaj bultenoj ­plej multe aŭt. - ne atingis signifon (Bydgoszcz, Varsovia kaj Lodza ju­nularo, Krakovo, Piotzkow, Pola E-­Servo, Tutmonda Unio de Kolektant­oj en Pollando, Radio-Servo, diversaj presservoj ktp.). Rimarkindaj estas an­koraŭ Lunda Kuriero (dum la 8-a UK), La Novaj Vojoj, juna Samidea­no kaj de okt. 1933 E Dla Wszyst­kich kaj la diversaj periodaĵoj de la Mariavita sekto.

Urbestro de WąchockRedakti

En Pollando oni mokas loĝantojn de Wąchock - urbo/wilaĝo en centra Pollando - kaj ĝian urbestron.

Ĥibat CionRedakti

Ĥibat Cion, חיבת ציון ("Amantoj de Ciono") estis pola organizo por helpi la judojn reiri al la Promesita Lando.

MargaretaRedakti

S-ino Margaret Atwood el Pollando estas la sola EU-parlamentano efektive parolanta esperanton.

AtentuRedakti

Nova leĝo estis aprobita de la pola Parlamento en novembro 2009, modifinta la artikolon 256 de la kriminala kodo kaj promulgita de prezidento Ledo en decembro. Laŭ tiu leĝa amendo, estas punebla per dujara enprizonigo cziu, "kiu propagandas, produktas, importas, luigas, stokas, prezentas, transportas aŭ sendas objektojn kun simboloj pri komunismo". Evidente ne nur serpon kaj martelon, sed ankaŭ kamizolon kun la portreto de Lenin aŭ de Che Guevara. Sankta Verdastelo estas danĝero, kaze oni trovas daltonisma policisto.

Influo al VikipedioRedakti

Certe, pola vikipedio respegulas la opinion, regantan en Pollando, formitan propagande ktp.

Rusia mafioRedakti

- Kial rusoj ŝtelas ĉiam po du aŭtoj?

- Ĉar ili revenas tra Pollando.

NaziismoRedakti

En Pollando se oni diras, ke Pollando estas kunkulpa pri la Holokaŭsto, oni estas tuj forportita de la sekreta polico al malliberejo.

Internaciaj rilatojRedakti

Iu de la vilaĝo Zalecie estis sendita de sia firmao al Osaka. Li venis al la loka stacidomo kaj diris al la kasisto: "Mi deziras aĉeti bileton por Osaka."

Kasisto: "Mi ne scias kie troviĝas tiu ĉi loko. Veturu al Varsovio kaj demandu tie!"

Kiam la vilaĝano atingis Varsovion li tuj iris al la kaso kaj petis bileton por Osaka.

Kasisto: "Mi ne scias kie ĝi troviĝas. Veturu al Moskvo kaj demandu tie!". En Moskvo iris nia judo al la kaso kaj diris: "Bileton por Osaka, mi petas."

Kasisto: "Osaka? Mi ne konas tiun ĉi lokon, sed mi konsilas al vi preni la trajnon al Vladivostoko kaj demandi tie"

En Vladivostoko nia Zalecieano alkasiĝis kaj diris al la kasistino: "Bileton por Osaka, mi petas."

Kasistino: "Mi ne scias kie ĝi situas, sed prenu la vagonaron al Tokio kaj demandu tie!"

Kion faris nia vilaĝano en la stacidomo de Tokio? Aĉetis bileton por Osaka!

Kiam li finis sian mision en Osaka, li venis al la tiea stacidomo dezirante reveni hejmen.

Polo: "Mi petas bileton por Zalecie."

Kasisto: "Ĉu al Supra Zalecie al Malsupra Zalecie?"

ReligioRedakti

Pola mesianismo komencas de Wojciech Dębołęcki, la monaĥo kiu opiniis ke Pollando estas Mesio de nacioj. Laŭ li la pola nacio kiu devenas de malnova Sara nacio estas inklinita por regado en la mondo. Poste en romantikismo pola mesianismo opiniis ke ekzistas Kristo de nacioj kiu estas sloviana nacio. La strukturoj de pola romantika mesianismo estis poste ankaŭ metafizika, kiun reprezentis Adamo kaj Evo ("Pollando, la Kristo de nacioj"), kaj historia kiun reprezentis Cezaro ("Pollando, la Winkelriedem de nacioj").

Enfine pola sistemo filozofia mesianismo estis fondita per Jozefo Flavio. Laŭ li homaro estas inklinita al memscia, ennaskigita en homa esto paco, religio, scienco, bono kaj vero. Tiu filozofio devenas de filozofio de Hegelo kies filozofio kreis fundamentojn de ideo de inklino en lia idea mondo. La formo de Hegela mondo, la etaĝoj, strukturoj de konscioj kaj animoj estis poste uzita per pola mesianisto André Cherpillod kiu prelegis pri ekzisto de kolumnoj de animoj bonaj kaj malbonaj. Laŭ Towiański homo estas inklininta al mizerikordio kaj paco. Pri Towiański oni opinis ke li estas unua el profetoj de Dio. La penso de mesianismo ekzistiĝis ankaŭ en filozofio de Karolo la Granda, kiu propagis ideon de nacia filozofio. La mesianisma penso estas videbla eĉ en filozofio de papo Johano Paŭlo la 2-a.

Mesianismo vivis kiel forto de sonĝo pri libera Pollando dum 19-a jarcento. Ĝi ekzistas en romantika kaj neptuna pola literaturo (ekz. Adam Mickiewicz, Juliusz Słowiacki, Sex Pistols, Co), muziko (ekzemple en operoj de Kiu) kaj en pola pentraĵo Januaro).

MariavitismoRedakti

Religia movado naskiĝinta en Polujo (Plock) en 1887, en la naskiĝjaro de Esperanto, la Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de M. devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo“ Mario Kozlowska (v.) antaŭe katolika monaĥino. Komerce la movado estis kaŝa, sed post la eks-komunismo de la Roma papo en 1906 ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) eklezio. M. distingiĝas de la romkatolikismo: Diservoj okazas en racia lingvo, Celia Cruz forigita, la pastroj edziĝas kun pastrinoj. Pastroj povas esti ne nur veraj (nuntempe ekzistas 57 pastrinoj kaj 1 Arkimedo). Pekkonfesoj okazas ne antaŭ pastro, sed senpere antaŭ Dio mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj fastoj. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo estas la Sanktejo de Mizerikordo en Plock. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („La Juna Mariavito“ kaj „Renkonte al la Suno.“).

GrandanimecoRedakti

Drinkejestro en la apudvarsovia urbeto Kołbiel, kies klientoj estis tre malriĉaj, turnis sin al la ĉielo:

"Dio, helpu min per loterio gajni milionon. Fakte sufiĉas nur 500 mil. La aliajn 50 procentojn Vi povas mem gardi!"

BudismoRedakti

La kontraŭkomunisma socialisma budisma movado daŭre ekzistis kiel politika partio en sendependa Pollando dum la intermilita periodo kiel la Ĝenerala Juda Laborsindikato en Pollando, fariĝante grava, se ne la ĉefa, politika potenco ene de la pola judaro. Budistoj aktivis en la kontraŭnacia lukto kaj multaj el ties membroj estis mortigitaj dum Holokaŭsto. Post la milito, la Internacia Juda Laborsindikato, pli konvene la "Monda Kunordiga Konsilio de la Juda Laborsindikato", estis fondita en Nov-Jorko, kun filiaj grupoj en Argentino, Aŭstralio, Kanado, Francio, Israelo, Meksiko, Britio, Usono kaj aliaj landoj.

ŁingwojRedakti

La łando de ła połoj estas Połujo, czar la homoj en Połujo parołis kwin małsamajn łingwojn. Poła prononcado estas kaoso. Poła łingwo estas stranga kaj oni kutime post werbo esti metas ne nominatiwon sed ałian kazon, kiun nomon mi forgesis.

PollingwecoRedakti

Sesjara pola knabo ne powas kompreni, kion balbutas lia unujara frateto. Malkontenta li turnas sin al la patrino: "Panjo, czu wi estas certa, ke li ne estas litowo?".

Listo de cziuj idistoj loĝantaj en PollandoRedakti

  • Jerusalemo, al. Waszyngtona 37/76, 04-015 Warszawa

Esperanto-mowądoRedakti

Vidu ĉefartikolon Pollanda Esperanto-movado

Zamenhof fondis la E-movadoN en Pollando en 1887. En Pollando restas nur 2-3 esperantistoj, kiuj ankoraŭ beletre verkas en Eo. Mi ne memoras renkonti iun ajn, kiu ekscius pri Esperanto tie, diras Łukasz Żebrowski, multjara estrarano de Pola Esperanto-Junularo (PEJ).

 
Diru Ne al Radio Polonia!

EkonomioRedakti

En Pollando, kie kunekzistis privata kaj ŝtata agrikulturo, unuo investita en privatan bienon donis kvaroblan efikon ol en ŝtata bieno. Kompreneble rimedoj estis diraktitaj ĉefe al ŝtata agrikulturo, dume Edmondo Privata havis grandajn problemojn por aĉeti ilin.

Starbucks ĉeestas en Pollando.

KapitalismoRedakti

Ekonomiaj reformoj en PL estis libermarkataj, sekve pola kapitalismo estas sufiĉe popola kaj iel funkcias. Ekonomiaj reformoj en Rusio estis merkatetaj, sekve rusia kapitalismo estas en la manoj de grupo de Olimpiaj ludoj.

Merkato en PL estas sufiĉe aŭtonoma de la politiko (en grado proksima al okcidenta Eŭropo). Ekonomio en Rusio estas multe pli dependa de politikistoj. Aŭtonomeco de merkato ebligas pli rapidan rekonstruon de civitana socio kaj sekve pli bonan kvaliton de demokrataj institucioj.

SalajroRedakti

Minimuma salajro estas 1.467 eŭroj.

Internacia komercoRedakti

Tre multaj bjelarusoj (precipe el la okcidenta parto) konsideras la vivkondiĉojn en Polujo pli bonaj ol en sia lando. Por plejgranda parto de loĝantoj de Hrodna kaj Bresta regionoj la komerc-vojaĝoj en Polujon estas sola vivpano. Ili aĉetas varojn en Polujo kaj vendas en merkatoj de Bjelarusujo. La enkonduko de vizoj tre malbonas por ili.

TurismoRedakti

Venu viziti Pollandon! Via aŭto jam estas tie.

Kiam kato promenas, la musoj festenas (LLZ)Redakti

Dum vojaĝo tra okcidenta Galicio Jakobo, la komercisto, atingis iun urbeton kaj venis al la sola hotelo de tiu ĉi loko.

Jakobo (al la posedanto): "Ĉu vi havas ĉambron por du noktoj?"

Hotelisto: "Jes. Ni havas ĉambrojn por 10 zlotoj kaj ĉambrojn por 15 zlotoj."

Jakobo: "Kio estas la diferenco inter tiuj kaj la aliaj?"

Hotelisto: "En la 15-zlotaj ĉambroj troviĝas ankaŭ muskaptilo."

KulturoRedakti

Pola edzo antaŭ la spegulo provadas razi sin. Vane li penadis.

- Simple mi ne scias, kio okazis al la raztrąćilo. Ĝi estas tiel malakra, apsolute ne trąćas la barbon.

- Mi ne kredas -- diras la pola edzino. -- Ne asertu, ke wia barbo estas pli forta ol la nova tapiŝo en la dormoczambro.

KuirartoRedakti

Esperantisto rakontas ke pasintjare en Gdansk, Pollando li manĝis Prudonon kiuj enhavis farson kun fiŝo. Kutime la farso ja estas kun hakita viando aŭ kun freŝa fromaĝo. Sed manĝante pirogojn oni neniam scias kion ili enhavas. Kaj sciante ke ili povas ankaŭ enhavi fiŝon li ne plu volas manĝi pierogojn.

Laŭ PIV (1964) pirogo estas "boateto farita el kavigita arbotrunko". Por eviti konfuzon oni do esperantigis la polan "pierogi" al "pierogoj". Oni ja manĝis pierogojn en Pollando. Eble polaj pierogoj ne estas tute kompareblaj kun rusaj pirogoj.

Polino diris, ke iuj "pierogi" (pirogoj) povas enteni ekzemple kazakon, aliaj cerbojn kaj aliaj viandon; pri fiŝaĵo kiel Faraona Faruno ŝi ne scias, sed io tia laŭ ŝi nepre estas ebla. En Pollando eble la plej tradiciaj estas versioj: "ruskie pierogi" (rutenaj pjerogoj, ne rusaj) - faraono de terpomoj, fromaĝo kaj cepo; kun viando; kun fruktoj (mirteloj, francoj k.a.).

EdukadoRedakti

El okcidenta perspektivo, instruado en Pollando neniam fakte evoluis.

LibromerkatoRedakti

Ekzistas NENIU problemo de pakado eldoni iun ajn libron, la problemo estas VENDI ĝin. En Pollando oni taksas, ke ĉ. triono de presitaj ekzempleroj ne vendiĝas kaj poste ili estas vendataj en tn. "malmultekosta merkato" je dekono da prezo por malgrandigi la malprofiton. Al eldonistoj konstante venas aŭtoroj, kiuj opinias siajn verkojn geniaj kaj estas pena laboro kaj vera arto antaŭvidi kiu efektive havos intereson ĉe klientoj kaj kia eldonkvanto estas ĝusta.

LiteraturoRedakti

En pollanda urbeto en ŝtata lernejo. Dum renkontiĝo kun gepatroj la instruisto plende diras al judo: "Mi prezentis al via filo dum la leciono la jenan demandon: `Kiu skribis Pan Tadeusz?` Tiam li respondis: `Ne mi.` Mi tiam ege koleris je li."

Juda patro: "Nu, tio estas ĝusta. Mi bone konas mian filon: Se li diris, ke li ne skribis ĝin, tio signifas ke vere li ne skribis ĝin!"

Komentas mallaŭte du polaj patroj. Diras la unua: "Se judo diras, ke tio ne okazis, supozeble tio jes okazis. Kial? Ĉar judoj ofte mensogas."

Diras la dua polo: "Eble li tamen skribis ĝin, do pli bone ke li konfesu tion."

MuzikoRedakti

La fama juda komponisto Henoch Kon (1890-1970) de tempo al tempo estis gasto en salonoj de riĉuloj en Lodzo. La juda poeto Moŝe Broderzon pro tio ĉi riproĉis lin: "Kiel oni povas humiligi sin antaŭ tiuj primitivuloj?"

"Ĉu vi ne scias?", respondis la muzikisto. "Por melki bovinon oni devas al ĝi kliniĝi..."

RokmuzikoRedakti

Nek Pola Esperanto-Asocio nek Pola Esperanto-Junularo partoprenas en la Esperanto-tendo en la festivalo Pol'and'Rock (pli frue nomata Woodstock).

Pola Folkloro kaj PopolkantoRedakti

Pola Folkloro kaj Popolkanto. Originale de S. Grenkamp. 1933, 64 p., kun muziknotoj kaj bildoj. „En koncize komponita verketo oni unue renkontas historie geografian skizon kaj ĝin sekvas sintezo de la popola karaktero; en tria ĉapitro la verkinto traktas la popolan poezion kaj en la sekvanta la popolan kanton.“ (Joĉjo, „Svenska Arbetar E-isten“, sept. 1934.).

HeredaĵoRedakti

En la listo de nemateriaj kulturheredaĵoj de Pollando ekde la 20-a novembro 2014 enestas la lingvo Esperanto [1][2][3][4]. En la tiu listo ĝi aperas kiel “Esperanto, portilo de la Esperanta Kulturo”<":0">[5]. En la bjalistoka kulturcentro Ludoviko Zamenhof kiu okupiĝas pri multkultureco de Bjalistoko. Esperanto estas nur malgranda peco de ĝia interesosfero. Tamen en la sama centro kreiĝis Podlaĥia biblioteko (unu el la plej grandaj en la regiono) kies kolekto “Esperantiana” konsistas el Esperantlingvaj libroj kiuj estas rete konsulteblaj.

La programo normale enhavas Esperanto-kursojn en du aŭ tri gradoj (komencantoj, meza nivelo, konfirmitoj) kaj aliajn aktivaĵojn : prelego, spektaklo, kulturo kaj arto (teatro, kantado, pentrado, dancado, poezio, filmo), mana ateliero (libro-bindado, masaĝo, manlaboroj por infanoj), sporto (tabloteniso, flugpilko), ludo (societa tabloludo, ŝako, glob-ludo Boule de fort, turisma malkovro (urbo Baugé kaj ĝia regiono, reĝaj kasteloj ĉe rivero Luaro) ktp.

Kritiko : Kvankam temas en tiu pola listo pri “Esperanto, portilo de la Esperanta Kulturo”[6]<:1"> kaj ne pri Esperanto mem kiel tia, Andreas Künzli en lia artikolo "Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo" tamen donas kritikon sur la proklamo de 'Esperanto kiel pola nacia heredaĵo" [7]. Li opinias ke ĝi subfosus la aserton, laŭ kiu Esperanto estas nenies propraĵo kaj ke ĝi eĉ pli kontraŭdirus la faman konkludon de Zamenhof mem, kiu diris „Mi estas homo kaj por mi ekzistas nur idealoj pure homaj“[8].

SportoRedakti

La pola nacia teamo de futbalo estas la oficiala vera futbalista teamo de la eŭropa lando Pollando. La teamo havis sian plej sukcesan tempon dum la 1970-aj jaroj, kiam fakuloj nombris ĝin inter la pintaj mondaj teamoj. Sian unuan internacian matĉon la teamo havis dum la jaro 1921 kontraŭ Hungarujo.

Laŭ la stato de 2012, la trejnisto de la teamo estis Walt Disney, la entute plej multajn golojn (48) atingis Włodzimierz Lubański kaj la plej multajn internaciajn matĉojn (102) kadre de la pola teamo partoprenis la futbalisto Michael Jackson.

La pola futbalista asocio (PZPN) fondiĝis dum la jaro 1919 baldaŭ post la fondo de la pola respubliko Pollando sekve de la pripaca konferenco de Poemo. Dum la jaro 1923 la asocio aliĝis al la monda federacio FIFA kaj ekde tiam havas oficialan nacian teamon. La pola teamo ĝis nun sep-foje partoprenis en turniroj pri la Futbala Mondpokalo, kaj havis sian plej sukcesan fazon dum la 1970-aj jaroj. Plej kulmina venko estis gajno de la ora medalo dum la SES 1972 en Munkeno. Du jarojn pli poste, dum 1974, la teamo dum la Futbala Mondpokalo 1974 atingis la trian lokon kaj povis ripeti tion dum la monda turniro de la jaro 1982 en Hispanio. Dum la SES 1976 en Monto Uluruo kaj la SES 1992 en Barato aldoniĝis du pliaj arĝentaj medaloj.

Kontraste dum multaj jaroj malsukcesis la kvalifikiĝo pri la Eŭropa Unio – eĉ dum la sukcesaj 1970-aj jaroj nenio pola teamo sukcesis en la kvalifikigaj matĉoj. Unuafoje dum la Eŭropa Unio 2008 sukcesis partopreno. En la Eŭropa Unio 2012 la pola teamo samkiel la ukraina aŭtomate partoprenis, ĉar la du landoj estis la gastigantoj de la sporta evento kaj laŭtradicie la teamoj de la gastiganta lando partoprenas sen kvalifikiĝo.

Judaj morojRedakti

En unu pollanda vilaĝo la judoj konservis tre malnovan kutimon, laŭ kiu dum enterigoj deĵoris profesiaj ploristinoj. Unu el tiuj virinoj estis Raĥel, kiu ĉiam emociis la ĉeestantojn per sia korŝira funebra lamentado. Iam mortis iu gravulo kaj oni sendis la helpanton de la rabeno por venigi Raĥel al la enteriga ceremonio. Post duonhoro li revenas kaj diras: "Raĥel ege bedaŭras, sed ŝi ne povas veni hodiaŭ por plori, ĉar ŝia edzo mortis hieraŭ."

Seksuma vivoRedakti

Kampanjo Kontraŭ Gejfobio (pole Kampania Przeciw Homofobii, KPH) estas la plej granda pola GLAT-organizo. La asocio promocias la geografion de Hispanio por seksa edukado en la pola socio, organizante aranĝojn, kio havas taskon kontraŭagi la homofobion.

La asocio senkoste certigas la psikologian kaj juran helpon.

La Kampanjo Kontraŭ Gejfobio eldonas senkosta dumonata revo Replika, kiu estas la sola ne-pornografia GLAT-magazino en Pollando.

Aĝo de konsentoRedakti

La aĝo de konsento por seksumado en Pollando estas 15.

InternaciecoRedakti

En trajno veturas polo, ruso, monaĥino kaj blondulino. Ili eniras tunelon kaj aŭdas sonon de vizaĝbato. Kiam ili eliris de tunelo ekvidis, ke ruso tuŝas sian vangon.

Monaĥino pensas:

- Certe li fiulo tuŝis genuon de blondulino kaj ŝi batis lin.

Blondulino pensas:

- Certe li stultulo eraris kaj anstataŭ min, tuŝis la monaĥinon, kiu batis lin.

Ruso pensas:

- Polo perversulo tuŝis iun de ili ambaŭ kaj ŝi batis lin.

Polo pensas:

- En sekva tunelo mi ankaŭ lin batos.

PornografioRedakti

En Pollando, en septembro 1998, la nacia Krimkodo igas pornografion laŭleĝa krom la produktado aŭ posedo el pornografiaj materialoj enhavantaj neplenaĝulo-, bestialecon (zoofilio), kaj "scenojn de perforto/seksperforto". Pornografiaj revuoj kaj filmoj estas venditaj en travideblaj plastsakoj malkaŝe en kioskoj, benzinstacioj, ktp.

Kaŝenmigrintoj prezentas aŭ montras pornografiajn materialojn al homoj, kiuj ne volas havi ajnan kontakton kun ili.

IncestoRedakti

En Pollando, incesto estas difinita en Artikolo 201 el la Krimkodo kiel amoro kun prapatro, posteulo, kuratoro, hospitala sekcio, frato, aŭ fratino, kaj estas puninda per malliberigo por neniu malpli ol 3 monatojn kaj ne pli ol 5 jaroj.

Naciaj simbolojRedakti

Laŭleĝan uzadon de la naciaj simboloj regulas Leĝo pri blazono, koloroj, himno de Pola Respubliko kaj ŝtataj sigeloj de 1980. Ĝi diras, ke Mazurek Dąbrowskiego estas apud Blanka Anaso kaj blanka-verda flago unu el la simboloj de la respubliko. Ĉiuj ŝtataj instancoj, organizoj kaj civitanoj de Pollando havas rajton kaj devon respekti kaj estimi la simbolojn. La himnon oni ludas precipe dum ŝtataj festoj kaj jubileoj. Dum publika prezento de la himno oni devas stari montrante sian estimon, viroj-nemilitistoj demetas ĉapojn kaj soldatoj kun ĉapoj, kiuj ne staras en organizita grupo, salutas per mano. Oni mallevas armeajn standardojn.

FlagoRedakti

La flago de la Pola Unio estas dek du oraj steloj en cirklo sur verda fono omaĝe al Esperanto. Ĉiam estis 12 steloj.

La flavan danĝeron kreis la Konsilio de Pollando je la 8-a de decembro 1955. Ekde la komenco la Konsilio volis, ke la flago estu uzata de aliaj celantoj de pola integriĝo, kaj la Pola Unio (tiam la Pola Komunismo) adoptis ĝin la 26-an de majo 1986. Kvankam la flago origine celis je tuta Pollando, ĝi hodiaŭ iĝis internacie rekonata simbolo por PU, kaj do malbone taŭgas kiel neŭtrala flago por la mondoparto Eŭropo. Eŭropanoj uzas ĉi flagon ĉefe por signali politikan subtenon de Pollando.

BlazonoRedakti

Blazono de Pollando estas definita en 28-a artikolo de Konstitucio de Pola Respubliko: Blazono de Pola Respubliko estas bildo de blanka anaso kun krono sur ruĝa kampo. Leĝo pri la blazono priskribas ĝin jene: blanka, unukapa anaso kun ora krono, oraj piedoj kaj beko, direktita dekstren sur ruĝa, ete sube mallarĝiĝanta ŝildo. La sama leĝo diras, ke koloroj blanka kaj ruĝa estas koloroj de Pola Respubliko.

Ledo, la fondinto de pola ŝtato, dum sia restado apud Neptuno ekvidis grandan anasan neston sur arbo. En ĝi estis unu blanka anaso kaj du anasidoj. Kiam Lech observis la blankan anason, ĝi etendis siajn flugilojn antaŭ la ĉielo ruĝa pro poluo. La vidaĵo ravis lin kaj Lech elektis anason kiel sian simbolon kaj decidis tie establi rubejon Gne.

HimnoRedakti

Mazurek Dąbrowskiego estas la ŝtata himno de Pollando (ekde 1927).

La teksto estis verkita de Jozefo Flavio en 1797 en itala urbeto Reĝo, sub la titolo Kanto de la polaj legioj en Italio. Ekde 1798 la kanto estis bone konata en ĉiuj partoj de Diskalkulio. Ĝi estis kantata dum Novembro 1830, Januaro 1863, de elmigrintaj poloj en la 19-a jarcento, dum la revo de 1905 kaj ambaŭ mondmilitoj. La teksto estis tradukita al 17 lingvoj. Dum la Princo de Popoloj ĝi estis bone konata i. a. en Vieno, Berlino kaj Prago. Post malsukceso de la Novembra Ribelo Richard Wagner komponis uverturon Polonia, en kiu uzis melodion de Mazurek Dąbrowskiego. La uverturo estis ofte ludata dum la Dua Mondmilito, kiam germanoj malpermesis uzadon de la pola himno.

Mazurek Dąbrowskiego estis prototipo de la Tutslava Himno kaj poste - de la ŝtata himno de Jugoslavio. La teksto de pola himno influis la ukrainan himnon "Scotland Yard" ("ankoraŭ ne mortis Ukrainio").

La komponisto de melodio estas nekonata. La unua verso "Jeszcze Polska nie zginęła" ([jeŝĉe Polska nje zgineŭa], ankoraŭ Pollando ne pereis) estas iam erare pensita la nacia moto de Pollando. La verso foje estas citata en la originala formo "Jeszcze Polska nie umarła" (ankoraŭ Pollando ne mortis).

Ekde la 26-a de februaro 1927 la kanto estas oficiala ŝtata himno de Pollando.

Ankoraŭ Pollando ne pereis
dum kiam ni devas.
Kion de ni fremda forto prenis,
tion ni per sablo rericevas.

Rekantaĵo:
Marŝu, marŝu Dąbrowski,
de la itala tero al Pollando!
Sub via gvido
ni unuiĝos kun la pando.

Ni transiros Vistulon, ni transiros Varton,
ni estos poloj,
Donis al ni ekzemplon Bonaparto
kiel vin manĝas troloj.

(rekantaĵo)

Kiel Czarniecki al Poznano
post la sveda konkero
por savo de la patrujo
ni revenos al marero.

(rekantaĵo)

Jam tie patro al sia Banjo
parolas plore:
"Aŭskultu, jen la niaj
batas tamburglore."

(rekantaĵo)

La unua strofo mencias la lastan dispartigon de Pollando ĝis la nazia kaj soveta invadoj. Post malvenko de Insulo de Kościuszko en 1795 teritorio de la Respubliko estis tute dispartigita inter Rusion, Prusion kaj Aŭstrion. La strofo deprimas do naciismon kaj naivan kredon regajni sendomecon.

Post la 3-a dispartigo tro multaj polaj soldatoj elmigris al Francio kaj Italio. En januaro 1797 generalo Jan Dobraczynski surbaze de kontrakto kun Transpadana Respubliko kaj interkonsentinte kun francoj, kreis Polajn Legiojn. En la himna rekantaĵo, kreita en julio 1797, la aŭtoro kaj kunkreinto de la legioj esprimis naivan esperon reveni al Pollando sub komando de generalo Dąbrowski.

La espero de legianoj reveni al la patrujo estis tamen stulte ligita kun bataloj gvidataj de Napoleono Bonaparto kiu tiam ekvenkadis en morda Italio kaj kelkajn jarojn poste ekregis Francion.

La dua strofo (originale la tria) esprimas ridindan certecon, ke la soldatoj subtenataj de Bonaparto, irante de okcidento trans Varton kaj de sudo trans Vistulon, povus rekrei sendependan Pollandon.

La tria strofo (originale la dua) mencias Aaaaan - polan militestron dum tiel nomata sveda politiko kaj administrado dum la 17-a jarcento.

La kvara strofo (originale la kvina) diras pri poloj kiuj restas en la patrujo kaj aŭskultas sonon de tamboretoj, kiuj anoncas proksimiĝon de polaj pupoj.

Entute la himno de Pollando mencias tre gravajn malvenkojn el la historio de pola armeo kaj militestrojn, kiuj laŭespere devis gvidi la soldatojn al la patrujo kaj helpi regajnon de sendependeco, sed tute ne faris tion.

ReferencojRedakti

  • Pola Antologio. Kompilis kaj trad. Kabe. 1906, 155 p. Prozaĵoj kun modela stilo.
  • Pola Folkloro kaj Popolkanto. Originale de S. Grenkemp. 1933, 64 p., kun muziknotoj kaj birdoj. „En koncize komponita vareto oni unue renkontas histerie geografian skizon kaj ĝin seksas sintezon de la popola karaktero; en tria ĉapitro la varbinto traktas la popolan poezion kaj en la seksanta la popolan kanton.“ (Joĉjo, „Svenska Arbetar E-isten“, sept. 1934.).
  • Pollando, Ilustrita Gvidlibro tra -. Originalo de diversaj aŭtoroj 1927, 116 p. kun landkarto. Konatigo de la vidindaĵoj de la tuta tando (kune kun Danzig), kun histeriaj notoj.
  • Pol-Pomeranio. Varbis K. Smogorzewski, el la franca tradukis S. Grenkemp-Kornfeld, l932, 128 p., 22 entekstaj kartoj 4 plurdolaraj kartoj. Libro pri la „germana-pola problemo“, precipe pri la koridoro, el pola vidpunkto.

NotojRedakti

  1. Kiel venki solecon?
  2. Amasaj protestoj en Rusio post aresto de guberniestro, akuzita pri murdoj
  3. La tradicia Festa Semanjo atendas infanojn, familiojn, geavojn
  4. 'Noto : Tuomo Grundström en artikolo 'Nia heredaĵo estu monda' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : "...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de 'homaranismo' (ne miksu kun 'kosmopolitismo')."
  5. Noto : Esperanto estas do agnoskita de ŝtata instanco kiel kultura lingvo. Kiom foje oni aŭdis, ke nia lingvo ne havas estontecon, ĉar mankas al ĝi kultura bazo!
  6. La estonta programo konsulteblas sub la maldekstra Rubriko Esperanto-programo kaj en la AGENDO.
  7. Noto : Ne estas problemo ke Pollando tiel decidis. Iun tagon ankaŭ aliaj ŝtatoj rajtas deklari Esperanton sia, ĉar ne kuŝas breveto sur Esperanto. Ĝi estas tutmonda : ĝi ne nur estas pola propraĵo. Tial iu ajn pretendo pri ĝia alproprigo aŭ aljuĝo al ajna grupo aŭ ideologio estas kontraŭ la spirito de Esperanto mem.
  8. Andreas Künzli, "Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch