Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Civilaj rajtoj

(Alidirektita el Rajto)
Jen ekzemplo.

"Quale la fripono, tale la bastono."

~ iu pri Civilaj rajtoj

"Esperantistoj estas homoj kiel la aliaj."

~ Ban Ki Moon

"Tiusence, ne estas apartaj diferencoj. "

~ Burokrato

"La intereso de Esperantistoj estis neglektinda."

~ Movadano por civilaj rajtoj

Iura civilia et politica sunt pars iurum humanum quae libertatem singulorum; libertas cogitationis, libertas religionis, opionis politikoe, libertas loquendi, libertas imprimendi et libertas philosophandi tractat. Atque aequalitatem ante legem cum protectione contra omnes Sadomasoĥismones, interdictionem tortoe, servitutis et laboris coacticii spectat. Etiam ius vitae, ius ad iustum iudicium (abelo), prapeko, vitae privatae et ius ad Sufrageto sunt iura civilia et politica. [1] Ambaŭ eldonaĵoj estas tre simplaj.[2]

Ni povas diri ion ajn, sed ĉiu nacio/etno havas specifajn kutimojn kaj tradiciojn, kiuj por eksterulo povus esti strangaj, amuzaj aŭ eĉ frenezaj. Tio neniel rilatas al naciismo aŭ rasismo, ja temas pri neeviteblaj kulturaj diferencoj kiujn oni konu por kompreni kaj akcepti. La tradicioj kaj psikologiaj trajtoj estas prezentataj sur ties historia fono, kiel rezulto de certaj sociaj, kulturaj kaj politikaj procezoj. [3]

Iura civilia et politica ex iure civilis vel iura naturalis est ac Esperantisto sicut Paco spondent haec iura apud Universala Kongreso de Esperanto.[4]

Priskriboj sinceraj, sed amikecaj. La delikata aŭtoro tuj aldonas, ke “ambaŭ bildoj estas troigoj” – la rimarko apenaŭ bezonata, ĉar evidenta. Tamen eĉ niaj nacioj havas ion komunan, ekzemple personan alparolon.[5]

Enhavo

TradukoRedakti

Traduko estas senriproĉa, almenaŭ mi, kiu ne konis la originalon, sentis neniun duarangecon foje propran al la tradukaĵoj.[6]

Principo de komplementecoRedakti

Principo de komplementecosubsidiareco-principo, sugestas kaj stiras al respekto de la origina rajto aŭtomonie agadi kaj sinregi kaj provizi per si mem. Laŭ tiu principo, supera instanco ne rajtas substituiĝi al la infera kiam tiu ĉi kapablas realigi kion socie bezonan aŭ ordonitan de la ŝtata leĝo. Nome supera instanco devas kunlabori kun malsupera komunumo kaj ĝin anstataŭi nur kiam ĉi lasta ne efike atingas la celojn de la leĝo.

La koncepto ekemerĝis, kvankam nerekte, en la pensado de Aristotelo priskribanta la rilatojn inter registaro kaj libero, preciziĝis en la verkoj de Tomaso el Akvino kaj, dum renescenco ĉe, ekzemple, Johannes Althusius (1557-1638) pritraktanta socion kaj ŝtatestraron, sed ĝi klare nociiĝas en la moderna epoko okaze de la novaj taskiĝoj de la aktualaj ŝtatoj kaj en sociologiaj studoj.

La koncepto kaj principo eniras kaj fariĝas esenca elemento de la socialaj enciklikoj de la “socialaj” papoj: skizo de tiu principo troviĝas en la Rerum Novarum (1891. Pri la novaj sociaj problemoj) de Leono la 13a, sed komplete eksplicitiĝas en la Quadragesimo Anno (1931. Rilatoj inter publika sektoro kaj privata) de Pio la 11a. Kaj ĉiam pli en sinsekvaj enciklikoj : Mater et Magistra (1962. Pri instruoj de la eklezio pri sociaj aferoj), Populorum Progresio (1967.Pri la naturo de la socia disvolviĝo laŭ la kristana vidpunkto), Octogesima Adveniens (1971 Pri la diversaj socialismoj), Laborens exercens (1981. Pri la digneco de la laboristo), Sollicitudo Rei Socialis (1987. Moralaj implicoj de la natura kaj kristana prisociala doktrino), Centesimus Annus (1991. Pri aktualigo kaj kompletigo de la Rerum Novarum). ] Tiuj enciklikoj startas el digneco de la persono por kiu estas depostulita la rajto de socia aktoro, kaj, do, ne licas malhelpi ĝian individuan intreprenemon. Kiel ne licas forpreni de la personoj kion ili povas plenumi per siaj fortoj kaj sia industriemo por ĉion transdoni al la komunuma sfero, tiel maljustas liveri al supera kaj alta socia instanco kion la malsuperaj kaj minoraj komunumoj povas realigi el si mem, ĉar “natura objekto de ĉiu ajn interveno en la socio estas helpi en anstataŭa (komplementa) maniero la membrojn de la socia korpo, ne ja ilin febligi kaj ensorbi”.

Do necesas, ke la plej supera aŭtoritato remetu al la malsuperaj komunumoj la pritraktadon pri malpli gravaj zorgoj kaj aferoj, tiel ke ili povu efektivigi mem kun pli konkreta libero, kun pli efiko la taskojn kiuj nur al ili apartenas [...] taskoj de direktado, de gardado, de subpremo, laŭokaze kaj laŭbezone.

Kiel oni vidas tiu principo naskiĝas rekte la katolikaj konceptoj de persono kaj ŝtato.

Sekve de tio, kiu intertempe fariĝis civila, nacie kaj internacie jura, konstitucia, la Katolika Eklezio antaŭenigu tiun principon, aparte substrekante la funkcion de la familio, kies dinecon kaj unuarangecon ĝi energie protektas kaj agnoskigas, kaj de interaj korpoj en ĉiuj sektoroj de la socio. Notinde ke la nocio “principo de komplementeco” jam evoluis ene la jura kulturo kaj akiris ankaŭ plursemantikan valoron, laŭ la kultura ramo branĉo en kiu estas utiligita.

Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj RajtojRedakti

 
Simbolo de la Simpozio pri Lingvaj Rajtoj

La 24-an de Aprilo 2008 okazis en la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj simpozio pri Lingvaj Rajtoj okaze de la 100-jariĝo de Universala Esperanto-Asocio kaj la 60-jariĝo de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj.

 
Grupfoto de la prelegantoj

OrganizadoRedakti

Organizis la simpozion Universala Esperanto-Asocio, laŭ iniciato de la tiama vicprezidanto Ranieri Clerici, kunlabore kun Renato Corsetti, Charmian Common kaj Cesco Reale, kun subteno de Svisa Esperanto-Societo, kies sekretario Stefano Keller gvidis la lokan organizokomitaton. Prezidis la simpozion Probal Dasgupta prezidanto de UEA; Renate Bloem, reprezentantino de la NRO CONGO; kaj Ricardo Espinosa, respondeculoj pri NROj, Buroo de Ĝenerala Direktoro, Oficejo de Uniĝintaj Nacioj en Ĝenevo kaj reprezentanto de la Stabo de la Altranga Komisiito pri Homaj Rajtoj.

PrelegantojRedakti

PriskriboRedakti

La simpozio komenciĝis vespere la 23-an de aprilo per renkontiĝo kaj vespermanĝo en la restoracio La Nassa proksime de la ĉefstacidomo Cornavin en Ĝenevo. La simpozion partoprenis 80 reprezentantoj de diversaj neregistaraj organizaĵoj, UEA kaj Svisa Esperanto-Societo. Okazis vigla debato kaj evidentiĝis, ke nuntempe en la mondo okazas vasta lingva genocido, nome ke ĉiun duan semajnon sur nia terglobo malaperas lingvo. Samtempe oni konstatas, ke la lingvaj rajtoj de lingvaj malplimultoj mondvaste estas draste malobservataj, temas unuflanke pri la rajtoj de la indiĝenaj minoritatoj sed aliflanke ankaŭ de migrantoj vivante en komunumo de domina lingvo. Precipe grava problemo estas, ke multnombraj infanoj ne havas eblon ricevi bazan edukadon en sia denaska lingvo kaj pro tio ne havas egalan ŝancon en sia individua disvolviĝo.

Lingvaj rajtojRedakti

Kiam temas pri lingvaj rajtoj, kutime temas pri la idiomo en kiu la indiano povas postuli esti alparolata de la sociaj instancoj. Devus esti memkompreneble ke ĉiu civitano havas la samajn rajtojn sendepende de siaj lingvaj kapabloj.

"La lingvo de la respubliko estas la Franca" diras la Franca konstitucio, dum oni neniam oficialigis la faktan Anglan unulingvecon de la Usona federacio. Eble dum oni ankoraŭ ne vere scias kio estas lingvo, la Usona politiko estas preferinda.

Oftaj demandojRedakti

  • Kial mi fariĝu gastiganto?
  • Sed venos tro da gastoj, se mi estos en la gastiganto-listo!
    • Vi ĉiam rajtas rifuzi tranokto-peton sen klarigi kial.
  • Sed mi ne povas gastigi la tutan jaron, mi ne ofte estas hejme.
    • La gastoj ĉiam devas anonci sin antaŭ ol veni al vi, do vi vidos, ĉu vi tiam estos hejme aŭ ne.
  • Eĉ se mi havas dormlokon, mi ne havas tempon/emon prizorgi gasto(j)n.
    • La gastoj devas esti memstaraj. Ĉiĉeronado dependas de la gastiganto. Se vi ne havas tempon/emon, do vi ne havas. Neniu devigas vin tion fari.
  • Sed mi ne havas apartan gastoĉambron aŭ liton. Mi nur povas plankon proponi.
    • Ankaŭ tute bone! Indiku ekzakte kiajn kondiĉojn vi havas, kaj la gastoj devos akcepti tion.
  • Sed mi loĝas en tiom fora loko, ke neniu venus al mia urbo!
    • Invitu la gastojn al vi! Uzu frapan rimarkon apud via adreso kial indas viziti vin kaj la ĉirkaŭaĵon. Proponu aktivecon! Skribu bonvenan teksteton. Kontaktu aliajn gastigantojn en via regiono por povi proponi plurajn lokojn proksime.
  • Sed mi ne volas aranĝi invitleteron por gastoj!
    • Tion vi tute ne devas fari. Se iu petas vin, simple rifuzu. Se vi estas gasto…
  • Ĉu estas limo pri kiom da adresoj aŭ tranoktebloj mi rajtas uzi?
    • Ne, ne ekzistas limo. Ĉiam dependas de la unuopaj gastigantoj, ĉu ili povas vin gastigi aŭ ne.
    • Ĉu mi vere, ĉiam devas antaŭe kontakti la gastigantojn?
    • Kelkaj gastigantoj pretas akcepti gastojn sen antaŭa anonco, sed nur por malmultaj tio estas tute akceptebla. Bonvolu ĉiam respekti la petitajn limigojn de la gastiganto.
  • Kiom da tempo mi rajtas resti ĉe la gastiganto?
    • Same kiel pri kontaktado, ankaŭ la resto-daŭro estas indikita. Kelkaj akceptas nur por unu nokto; okazas, ke tute ne gravas por la gastiganto kiom longe vi restas. Vi antaŭanoncu kiom da noktoj vi deziras resti, kaj nepre interkonsentu.

Vidu ankaŭRedakti

Se al vi plaĉas tiu artikolo, ne forgesu lasi vian komenton ĉe la fino de tiu blogo-paĝo.
Korajn antaŭdankojn pro ĝentila legado kaj komento.

NotojRedakti

  1. Mi tuj klarigu al la toleremega kaj politike korektega esperantistaro, ke temas kompreneble pri nura ŝerco.
  2. Poŝa grandeco, kartonaj kovriloj, pure blanka papero, folioj algluitaj kaj kaze de la itala libro ne tre forte.
  3. Mi ne povas diri, ke tio grave ĝenis min.
  4. Sed mi ŝatas ironion kaj sincerecon, ja se bonkoraj ili ne povas damaĝi ies ajn sentojn.
  5. Hm, eble mi tamen... ĉu?
  6. Ĉu tio estis hazarda koincido aŭ plia pruvo de la itala senzorgemo? Hm, evidente mi devas plani vojaĝon al Italio...