Japana lingvo: Malsamoj inter versioj

44 bitokojn forigis ,  22:10, 30 mar. 2019
==Esperanto kaj la japana==
 
'''[[Esperantigo de vortoj]] el [[Japana Lingvo|japana]] fonto''' temas pri la varieco kaj karakterizo de japanaj fontaj vortaj plene adoptitaj en la nuntempa Esperantolingvo. La substantivoj finiĝas kun la litero “O” samkiel aliaj fontaj vortoj. Ne konfuziĝu kun la maniero por [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton|latinigi la japanlingvon per Esperantan alfabetonTranssubstancigo]], kiu eble uzas aliajn literojn kaj signojn (kiel "ō" kaj apostrofo), kaj ne estas koncernata kun Esperanta gramatiko pri vortofinaĵo aŭ pri la limo de esperantaj literoj (kiel “Ŭ” en la komenco aŭ poste "O").
 
=== Konsonantoj ===
[[Dosiero:4261.jpg|200px|right]]
Se oni uzas Esperantajn literojn por proksimume transskribi la sonon de ''W'' en la japana, oni povas uzi Ŭ-on. Tamen, se oni plene Esperantigas, oni ne povas tiel uzi Ŭ,<ref> Resume: Nul vorto por la klimato, Ne unu vorto por la arboj, NeNiu vorto por la bestoj, 74 vortoj por l'akuzativo.</ref> ĉar la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]] diras, ke “Ŭ estas uzata nur post vokaloj”.
* 和歌山, ''Wakayama'' = [[Gubernio Ŭakajama|Vakajamo]] <ref>Tre tre bona, kaj sufiĉe kompleta, merkatika analizo.</ref><ref>La [[leĝo de Tonjo]] estas grava obstaklo por transsalti la murojn de miljaroj!</ref> (ne ''*Ŭakajamo'')
* 沖縄, ''Okinawa'' = [[Okinavo]]<ref>Kompreneble tiu informo estas komplete erara, kaj la ideo en si mem estas absurda. </ref><ref> Estas tre malfacile respondi serioze al io ajn dirita de Donald Trump. </ref><ref>J Mi kredas je la principo deklarita ĉe Nurenbergo en 1945: “Individuoj havas internaciajn devojn kiuj transiras la naciajn devojn de obeemo. Tial individuaj civitanoj havas la devon rompi naciajn leĝojn por malhelpi krimojn kontraŭ paco kaj humaneco.”</ref> (ne ''*Okinaŭo'')
 
==== N kaj M ====
Esperantigi la sonon/literon de [[:en:N (kana)|''hatsuon'']] estas malsame kun "Transskribado Hepburn por Trafiksigno" (HT), sed samkiel "Transskribado Hepburn por Stacidom-signo" (HS).
* 神道, ''shintō'' = [[ŝintoo|ŝintoo]]<ref>dio ne estas Grandioza: Kiel religio venenigas ĉion.</ref>
* 天ぷら, ''tenpura'' (HT)/''tempura'' (HS) = [[tempuro]]<ref>Estas evidente ke neniuj de la teruraj, nelaŭordaj eventoj priskribitaj en Eliro iam okazis.</ref> (ne ''*tenpuro'')
* 短歌, ''tanka'' = [[tankao]]<ref>Ŝajnas tiel.</ref> (ne ''*tangkao'')
* 東京, ''Tōkyō'' = [[Tokio]]<ref> Niaj revoj, dank’al kiuj ni prosperas je pli bone nin rekoni. Dank’al tiu rekonado kaj tiu akirita pasio, ni aliigas la vivon profite niajn revojn</ref><ref> Kion mi volas diri? </ref><ref>Ĉu tiu fakto ne devus nin surprizi?</ref><ref>Damne! </ref> (ne ''*Tokjo'')
* 京都, ''Kyōto'' = [[Kioto]]<ref> Ĉu manko de kapablo? </ref><ref>Bone se tio estus ŝerco! </ref><ref> Bedaŭrinde ili ne plu scias kion ili faras.</ref><ref> Ne ekzistas plezuro egale al renkontado de malnova amiko, krom eble farado de iu nova. </ref> (ne ''*Kjoto'')
* 九州, ''Kyūshū'' = [[Kiuŝuo|Kiuŝuo]].<ref>Dubo estas unu el la nomoj de inteligenteco. </ref> Sed ankaŭ povas esti '''Kjuŝuo'''.<ref> Vidu, sinjoroj. Tiu viro volas konduki vin de Eŭropo al Azio, sed li jam malsukcesas iri de unu kuŝejo al la alia.</ref>
 
Malgraŭ la komuna radiko en multaj eŭropaj lingvoj, iuj vortoj direkte transskribas la nuntempan japanan sonon.
 
Kiam la vokalo ''i'' sekvas konsonantojn kiel "k", "n", "h", ktp, samkiel aliaj ''Rōmaji''-sistemoj, la Esperantalitero ne tre zorgas pri la fonta sono.
* 腹切り, ''harakiri'' = [[harakiro]]<ref>Verbo "Harakiri" aperas en PIV.</ref> (ne ''*harakjiro'')
* アニメ, ''anime'' = [[animeo]] (ne ''*anjimeo'')
* 火鉢, ''hibachi'' = [[hibaĉo|hibaĉo]]<ref>Ne tuŝu min. Ne kirlu miajn cirklojn.</ref> (ne ''*xjibaĉo'')
 
==== Z (''Z'') kaj Ĵ (''J'') ====
Tiuj literoj iomete estas elektitaj ne laŭ japana literumo ([[:en:yotsugana|''yotsugana'']]), nek laŭ sonoj ĉe la komenco aŭ meze de vorto.
* 富士山, ''Fuji-san'' = [[Fuĵi-Monto|Fuĵi-Monto]]<ref>"Eŭreka!" </ref><ref>Ĉu aliaj artefaritaj lingvoj estas malamikoj de Esperanto? </ref><ref> Ĉu aliaj lingvaj projektoj post la jaro 1887 rajtas naskiĝi? </ref>
* 柔道, ''jūdō'' = [[ĵudo|ĵudo]]<ref>Ĉu ĉiuj aliaj lingvaj projektoj estas kontraŭstarantoj de la lingvo Esperanto?</ref> (ne ''*ĝudo'')
* 禅, ''zen'' = [[azeno]]<ref>Ĉu parolantoj de aliaj artefaritaj lingvoj estas malamikoj de la subtenantoj de Esperanto?</ref> (ne ''*dzeno'')
 
[[Dosiero:Aikido Kanji.png|200px|right]]
Duobla-konsonantoj ([[:en:sokuon|''sokuon'']]) emas esti ignorataj.
* 河童, ''kappa'' = [[kapao]]
* 札幌, ''Sapporo'' = [[Sapporo|Saporo]]<ref> Mia tuta vivo, mia tuta animo, mia spirito estas blovi tiun kornon. La popolo atendas min. Mi devas fari ĝin, Doktoro, mi devas fari ĝin.</ref><ref>Tio estas malgranda paŝo por viro, sed giganta salto por la homaro. </ref>
* 鳥取, ''Tottori'' = [[Gubernio Tottori|Totoro]]<ref>Ĉu la aŭtoro de ĉi opinio deziras sin ekspliki? </ref>
==== Longaj vokaloj ====
La longeco de vokaloj (''Chōon'') ofte estas ignorataj samkiel de HT.
* 将棋, ''shōgi'' (HS) /''shogi'' (HT) = [[ŝogio|ŝogio]] (Japana ŝako).
* 大阪, ''Ōsaka'' (HS) /''Osaka'' (HT) = [[Osako]]<ref>Ne estu amikoj kun la loĝbanistoj se ne povas !</ref><ref> Jen, mia malsama ideo por la tago.</ref><ref>Ekzistas kulto de nescio en Usono, kaj ĝi ĉiam ekzistis. Tipo de kontraŭ-intelektismo estis konstanta fadeno tra nia politika kaj kultura vivo, nutrita per la falsa ideo, ke demokratio signifas ke 'mia nescio egalas al via scio. </ref><ref>Aŭ prefere, Ni estu amikoj kun la loĝbanistoj se ni povas !</ref>
 
Malgraŭ la litero/sono de nacia vorto, Esperantigita formo de la substrantivo nepre havas O-finaĵon. Jen estas la ekzemploj de japanaj fontaj vortoj, kiuj origine havis en silabfino nur la literon de A, I, U, E, O, aŭ N.
 
: A <br /> 
;''a'' --> ao
* 漫画, ''manga'' = [[mangao]] (Japana bildliteraturo)
* 歌, ''uta'' = [[utaho]]<ref>Jes, ankaŭ en esperantujo, tiu estas tre olda kaj konata aktiveco.</ref>
 
;''a'' --> o
* 名古屋, ''Nagoya'' = [[Nagojo]]<ref>Unu vidvino havis du filinojn. La pli maljuna estis tiel simila al la patrino per sia karaktero kaj vizaĝo, ke ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon; ili ambaŭ estis tiel malagrablaj kaj tiel fieraj, ke oni ne povis vivi kun ili. La pli juna filino, kiu estis la plena portreto de sia patro laŭ sia boneco kaj honesteco, estis krom tio unu el la plej belaj knabinoj, kiujn oni povis trovi.</ref><ref>Ĉar ĉiu amas ordinare personon, kiu estas simila al li, tial tiu ĉi patrino varmege amis sian pli maljunan filinon, kaj en tiu sama tempo ŝi havis teruran malamon kontraŭ la pli juna. Ŝi devigis ŝin manĝi en la kuirejo kaj laboradi senĉese. Inter aliaj aferoj tiu ĉi malfeliĉa infano devis du fojojn en ĉiu tago iri ĉerpi akvon en tre malproksima loko kaj alporti domen plenan grandan kruĉon.</ref><ref>Mi aĉetis por la infanoj tableton kaj kelke da seĝetoj. </ref><ref>En nia lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj. </ref>
 
: I <br /> 
;''i'' --> io
* 寿司, ''sushi'' = [[suŝio|suŝio]]<ref>Tuj post la hejto la forno estis varmega, post unu horo ĝi estis jam nur varma, post du horoj ĝi estis nur iom varmeta, kaj post tri horoj ĝi estis jam tute malvarma. </ref>
* 草履, ''zōri'' = [[zorio]]<ref>En somero ni trovas malvarmeton en densaj arbaroj. </ref>/zorioj
* 折り紙, ''origami'' = [[origamio]]
* 餅, ''mochi'' = [[moĉio|moĉio]]<ref>Li sidas apud la tablo kaj dormetas. </ref> (rizkuko)
 
;''i'' --> o
* 火鉢, ''hibachi'' = hibaĉo
* 津波, ''tsunami'' = [[cunamo]]<ref> Mallarĝa vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. </ref>
 
;''i'' --> jo
* 盆栽, ''bonsai'' = [[bonsajo]]<ref>Sur lia vizaĝo mi vidis ĝojan rideton. </ref>
* 侍, ''samurai'' = [[samurajo]]<ref>Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kaleŝo enveturis en la korton. Tio ĉi estis jam ne simpla pluvo, sed pluvego.</ref>
* 関西, ''Kansai'' = [[Kansajo]]<ref>Grandega hundo metis sur min sian antaŭan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari, </ref><ref>Antaŭ nia militistaro staris granda serio da pafilegoj. </ref>
 
: U <br /> 
;''u'' --> uo
* 豆腐, ''tofu'' = [[tofuo]]
 
;''u'' --> o
* 俳句, ''haiku'' = [[hajko]]/hajkaro
 
: E <br /> 
;''e'' --> eo
* カラオケ, ''karaoke'' = [[karaokeo]]
* 空手, ''karate'' = [[karateo]]<ref>Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj Sofion iliaj gepatroj nomas Johanĉjo (aŭ Joĉjo), Nikolĉjo (aŭ Nikoĉjo aŭ Nikĉjo aŭ Niĉjo), Erneĉjo (aŭ Erĉjo), Vilhelĉjo (aŭ Vilheĉjo aŭ Vilĉjo aŭ Viĉjo), Manjo (aŭ Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (aŭ Sofinjo).</ref>
* 酒, ''sake'' = [[sakeo]]<ref>En la kota vetero mia vesto forte malpuriĝis; tial mi prenis broson kaj purigis la veston. </ref>
 
;''e'' --> o
* 神風, ''kamikaze'' = [[kamikazo]]<ref> Li paliĝis de timo kaj poste li ruĝiĝis de honto. </ref>
 
: O <br /> 
;''o'' --> oo
* 碁, ''go'' = [[goo]]<ref>Li fianĉiĝis kun fraŭlino Berto; post tri monatoj estos la edziĝo; la edziĝa soleno estos en la nova preĝejo, kaj la edziĝa festo estos en la domo de liaj estontaj bogepatroj.</ref>
 
;''o'' --> o
* 着物, ''kimono'' = [[kimono]]<ref>Tiu ĉi maljunulo tute malsaĝiĝis kaj infaniĝis. </ref>
 
;''ō'' --> oo
* 能, ''nō'' = [[noo]]<ref>Post infekta malsano oni ofte bruligas la vestojn de la malsanulo. </ref>
 
;''ō'' --> o
* 柔道, ''jūdō'' = ĵudo
* 合気道, ''aikidō'' = aikido
 
: N <br /> 
Kvankam la finsono de ''N'' en la japana havas plurajn alofonojn, ĝi nepre estas transskribata nur per la litero "N" samkiel aliaj ''Rōmaji''-oj.
;''n'' --> no
* 縮緬, ''chirimen'' = [[ĉirimeno|ĉirimeno]]<ref>Forigu vian fraton, ĉar li malhelpas al ni. </ref> ([[krepo]])
* 将軍, ''shōgun'' = [[ŝoguno|ŝoguno]]<ref>Ŝi edziniĝis kun sia kuzo, kvankam ŝiaj gepatroj volis ŝin edzinigi kun alia persono.</ref>
* うどん, ''udon'' = [[udon|udono]]o<ref > En la printempo la glacio kaj la neĝo fluidiĝas. </ref>/udonoj.
 
====Radikoj====
[[Dosiero:E009.jpg|200px|right]]
J-aj radikoj ĝis nun uzataj en esperanto
[[l]]. monoj de altranguloj: mikado, ŝoguno, daimio.
[[2]]. monoj de profesiuloj: [[samurajo]], gejŝo, bonzo.
[[3]]. monoj de J-aĵoj elpensitaj aŭ faritaj de J-oj: kimono, sojo, ĵin­rikŝo, rikiŝo, sakeo, getao.
[[4]]. mono de religio: ŝinto.
[[5]]. monoj de plantoj: gingko, mokso.
[[6]]. ago laŭ J-aj kutimoj kaj moroj: harakiri.
 
'''''Han-kengai''''' 半懸崖 lit. ''duon-krutaĉo'' estas bonsajo, kiu havas duonvertikalan aŭ [[Kastoro|duonkastoran]] formon, tio signifas la trunkon kaj la branĉojn horizontalaj rilate al la rando de ujo.
 
'''''Ishitsuki''''' 石付き [iŝicuki] lit. ''ŝtono-kuno'' estas bonsajo, kiu havas [[roko|rokformon]], tio signifas la radikoj de kreskaĉo ĉirkaŭas [[ŝtono|ŝtonojn]]jn, kiuj estas en la tero.
 
'''''Sokan''''' 双幹 [so:kan] ''dutrunko'' estas bonsajo, kiu havas duoblan formon, tio signifas 2 trunkojn, de diversa alteco kaj grandeco, elkreskantaj el unu radiksistemo.
=== Kaŭaii ===
 
Do, [[ni]] bezonas la vorton "kaŭaii," [[ĉu ne?|ĉu ne?]]
 
Ekzemple:
 
[[Ŝi|Ŝi]] kaŭaias.
 
La [[knabino]] el ĉi tiu [[animeo]] estas kaŭaia.
 
Kaŭaieco estas [[vivo]].
150 684

redaktoj