Malfermi ĉefmenuon

Neciklopedio β

Ŝanĝoj

Idisto

33 bitokojn aldonis, 17:47, 9 dec. 2019
Prahistorio
[[Dosiero:Hansi content.JPG|300px|right|thumb|<center>Esperantistoj ankaŭ havas ĉokoladon!</center>]]
==Prahistorio==
[[Dosiero:Amazonialauidistoj.png|eta]]En 1861, Jehoŝua Mordeĥaj Lifŝic (1828–1878), kiu estas konsiderata kiel la patro de idismo kaj de ida leksikografio, cirkulis eseon nome "La Kvar Klasoj" (ide: ''di fir klasn'' די פיר קלאסן), en kiu li diris, ke la ida estas tute aparta lingvo de la [[Esperanto|esperanta]] kaj la [[Volapuko|volapuka]], kaj, en la orienta eŭropa kunteksto de sia legantaro, la "gepatra lingvo" de la idista popolo. En tiu [[eseo]], kiu poste eldoniĝis en 1863 en frua numero de la influa ida periodaĵo ''Kol Mevasser'', li asertis, ke la rafinado kaj evoluigado de la ida estis nemalhavebla por la homecigo kaj edukado de idistoj. En posta eseo eldonita en la sama periodaĵo, li ankaŭ proponis la idan kiel ponton inter la idaj kaj eŭropaj kulturoj. La akademiulo Mordĥe Ŝajĥter karakterizas Lifŝicon kiel "la unua konscia, cela lingva reformisto" en la ida kampo, emfazante lian pivotan rolon en la rebato de la negativaj sintenoj al la lingvo, disvastigitaj dum la [[HaskalaHa]] aŭ Ida Klerisma movado:<blockquote>Kvankam adepto de la Klerismo, [Lifŝic] rompis kun ties sterila kontraŭida filozofio, fariĝante frua ideologo de idismo kaj de idalingva planado. Li kuraĝe staris por la malestimita popola lingvo, petante ties altigon kaj kultivon. Li faris tion forme de artikoloj en la ĉiusemajna ''Kol-mevaser'' (en la 1860-aj jaroj) kaj en siaj elstaraj rusa-ida kaj ida-rusa vortaroj [...].</blockquote>
==Historio==