Botaniko

"Kion vi semas, tion vi rikoltos"

~ Zamenhof pri botaniko
6560.jpg

"Vikipedia artikolo ignoris plantojn. Terure!"

~ Cindy pri Vikipedio

"Kial ne?"

~ Milokula Kato pri supra diraĵo

"Oj,oj, domaĝe!"

~ Hans-Georg Kaiser

"Nome de virinoj mi tre dankas vin!"

~ feministo pri ĉi tiu artikolo

Botanikobotanologio, bonalingve Plantoscienco, estas scienco, kiu studas verdaj estoj. Tiu scienco studas la karakterojn kaj funkciadon de la verdaĵoj, ilian naskiĝon kaj devenon, la rilatojn de vivaj estaĵoj inter ili kaj kun ilia ĉirkaŭa medio. Biologio ampleksas larĝan spektron de sciencaj kampoj, kiuj ofte konsistigas sendependajn disciplinojn. Ĉiuj el ili studas la vivon je diversaj organizniveloj.

Esperantaj paĝoj pri botaniko estas raraj kaj malriĉaj.

1998.jpg

Ĉefaj branĉojRedakti

0884 n.jpg

Estas multaj specoj da verdaj estaĵo, sekve, multaj branĉoj de botaniko:

DefinoRedakti

Ankaŭ estas botaniko ĉebarila babilo pri la lila kamomilo.

Klasika definoRedakti

2375.jpg

Botania est studium variarum plantarum mirificarum quae a communitate scientifica non esse creduntur, sed in mythis, litteris, et relationibus incertis tractantur. Fabulae vulgares ethnicusque plantarum usus saepe ut investigatio interdisciplinaria evolvuntur et offeruntur pro speciebus ignotis, auctoribis sperantibus has species collectas esse vel melius agnosci. Aliquis scriptor vel investigator se botanista appellare potest; disciplina intra periodica zoologica inspicitur et sustentur, sed per variantis scepticismi gradus ut protoscientia.

Multae plantae revera non iam inventae vel descriptae sunt; usitate autem attingit botania plantas vanas, coniunctiones noxias vel salutares cum hominibus habere putatas. Fontes datorum secundarii vel exigui esse possunt; famae aut verisimiles aut absurdae esse possunt.

Plantae quae homines edunt, saepissime in fictione populari inventae densasque Africae silvas habitantes, in famis conduntur plantarum quae mammalia capere et interficere possunt, sicut Nepenthes rajah. Sunt autem famae non confirmatae, plerumque ex America Australi, quae arguunt species plantarum carnivorosarum non iam inventas esse, secundum librum The Beasts That Hide From Man Caroli Shuker, zoologi Britannici.

ReproduktadoRedakti

La seksumo de la floroj:

- Ĉu vi amas min, Rozinjo?

- Mi amas vin, Rozaĉjo!

- Tiel do ni tuj voku la abeleton, ĉu?

Kopulacio en botanikoRedakti

Kopulacio signifas en la plantoscienco kuniĝon de seksaj elementoj, ĉu viraj kaj inaj ĉeloj (fekundiĝo), ĉu de du morfologie samspecaj ĉeloj.

Scienca priskriboRedakti

Infaneto staras antaŭ montrofenestro de flormagazeno. La kaktoj plaĉis al la infaneto. "Panjo, ĉu vi aĉetas al mi tian najlofloron?"

Nitrataacido.jpg

BiopiratadoRedakti

Oni nomas de jaroj biopiratado la agon, per kiu la e-fiko de plantoj, plej ofte en triamondaj landoj, aŭ la konoj pri uzo, ekzemple, de plantoj, estas kaptitaj kaj poste privatigitaj de egfirmaoj.

PlantlaktoRedakti

Planta lakto (alternativa lakto, vegetaĵa laktovegana lakto) estas fabrikita, ne-lakta trinkaĵo farita el plantaj ekstraktoj kiu donas al ĝi guston kaj aromon. Plantlakto estas konsumita kiel plantdevena alternativo al besta lakto, kaj aldonas veganan trinkaĵan elekton kun kremeca ĉebuŝa gusto-sento. Por komerco, plantlakto estas tipe enpakita en ujojn similajn kaj konkurencantaj al tiuj uzitaj por besta lakto. En 2018 inter 20 plantoj, uzataj en laktofabrikado, migdalo, sojfabo kaj kokoso estis la plej vendataj tutmonde. La tutmonda merkato de plantlaktoj estis taksita je 16 miliardoj da dolaroj en 2018.

Vegetaĵaj trinkaĵoj estis konsumitaj dum jarcentoj, kun la termino "lakto-similaj plantoj-sukoj" uzata ekde la 13-a jarcento. Tra diversaj kulturoj, planta lakto estis kaj tradicia trinkaĵo kaj bongusta ingredienco en dolĉaj kaj salaj pladoj, kiel ekzemple la uzo de kokosolakto en kareaĵoj. Planta lakto ankaŭ estas uzata por fari glaciaĵojn, plantan kremon, veganan fromaĝon kaj jogurton, kiel soj-jogurto, kun 54% da konsumantoj malfermitaj al elektado de plantdevenaj produktoj anstataŭ laktaĵoj en 2018.

FlaŭroRedakti

Flaŭro kaj plantaro ne estas ekzakte la samaj nocioj. Plantaro = aro da plantoj, plantitaj en sama kampo aŭ bedo. Flaŭro = Tuto de la vegetaĵoj de tuto aŭ parto de la mondo aŭ de unu epoko, senatente al la interrilatoj de tiuj vegetaĵoj, i.a. al ilia grupiĝo. Estas veraĵo ke "flaŭro" estas "plantaro", sed ne ĉiuj plantaroj estas flaŭroj. Se oni volas ke Esperanto neniam estos akceptita en la (vera) scienca mondo, oni evitu la jam internacie uzataj kaj precizaj terminoj, facile troveblaj en vortaroj...

SenegalBaobab.jpg

Ekstertera botanikoRedakti

Oni malkrovis, en la komenco de 20-a jarcento, asteroido sur kie plantoj kreskas, inter kiuj rozo kaj baaloj; tiuj-ĉi estus danĝeraj se oni lasus ilin kreski : pro la malĉeesto de Herbert Hoover, ili invadus la asteroidon kaj eĉ povus disrompi ĝin.

Emigraj rajtojRedakti

En kantono Kie, Svisujo, oni distingas 14 divastiĝitajn "malpermesajn" speciojn, vidu liston de malpermesaj specioj, reta paĝo Baudirektion ZH Abfall. Vidu ankaŭ la paĝon: www.jardin.ch-n, oni volas vendi multajn belajn plantojn per ĝardeon kaj domon, sed oni ne volas la speciojn en libera naturo. La comercaj interesoj de ĝardenistoj kaj la interesaj de la medio ne estas samaj. La fremdlandaj specioj povas forpremi ciujn indiĝenajn specojn de plantoj. La senarbiga kosto estas en Svisujo cirkaŭ 40 Euro/ m3 en jaro 2009, sed oni devas subtere dragi 3 meterojn pri certa planto, (Fallopia japonica, Reynoutria japonica, Polygonum cuspidatum, Polygonaceae). Oni havas grandan koston pri senarbigo de tero de konstruado. Vidu ankaŭ la novjarfoligon de jaro 2010 "biologiaj invadoj" de Naturesplora societoj en Zuriĥa en germana kaj kun resumo en angla lingvo.

KlarigoRedakti

Agariko ne estas legomo, sed speco de fungo.

Vidu ankaŭRedakti