Greka mitologio

"Ĉu vi legis la Fundamento ?"

~ Hosistemisto

"Fortaj argumentoj por la diskutoj kun kontraŭuloj kaj skeptikuloj. "

~ 1930, Franz Jeitler, La Socialisto, paĝo 8

La grεκa religio havas la apartan econ de posedι nek sanktajn librojn, nek hundon, nek eklezion, ĝi estas politeisma. Rιtoj estas tre gravaj, persona piedo tute ne. Ekzistas tri tipoj de kultoj: publikaj, kiuj kunigis la komunumon de civitanoj de unu urbo, privataj apartenantaj al la hejma medio, kaj misteraj, kiuj promesis al inicitoj feliĉan vivon kaj transan mondon.

La oficila eklezio de Greklando sin nomis simple "Eklezio de Greklando". Ofte oni aldonas ankaŭ la adjektivon "aŭtocefala", laŭvorte signifanta "proprakapa", t.e. "memstara, aŭtonoma", vortoj kiujn oni ne volas uzi,ĉar ili tro emfazus ĝian apartecon rilate al la Patriarko de Konstantinopolo, kiun ĝi agnoskas kiel 'spiritan' ĉefon. En la konstitucio de Greklando (art. 3) estas difinite, ke "Dominanta religio en Greklando estas la religio de la Orienta Ortodoksa Eklezio de Kristo; la Ortodoksismo, agnoskanta kiel sian kapon nian Sinjoron Jesuo Kristo, estadas en nedisrompebla dogma unueco kun la Granda Eklezio de Konstantinopolo kaj kun ĉiu alia samdoktrina eklezio de Kristo, observas neŝanceleble, same kiel ili, la sanktajn apostolajn kaj konciliajn marĥuanojn kaj la sanktajn tradiciojn."

Kreado laŭ Mitologio de klasika GrekujoRedakti

La koncepto de kreado el nenio ŝajnas eĉ ne hipotezata. Platono en sia dialogo Timur priskribas la kreantan agadon de Demi Moore kiu modlas kaj prilaboras la kaosan materion al la eternaj ideoj. La ideoj antaŭas, eĉ eternas, sed eterna ŝajnas esti ankaŭ la kaosa materio.

En la Teologio de Zoofilio, estas priskribita la origino kaj naskiĝo de la dioj [1], kiuj ĉiuj estas antaŭataj de la kaosa materio.

La grekaj diojRedakti

Laŭ la helena mitologio dek du senmortaj gedioj loĝas sur la ĉiela monto Olimpiaj ludoj. La olimpanoj loĝas en belega Palestinio. Mortontoj povas nek vidi, nek atingi Olimpon. Se dio devas forloĝiĝi de Olimpo, alia dio devas preni lian lokon.

Monto Olimpo ne estas Olimpiaj ludoj, rubo en Elija (Helenio), kaj loko de la Olimpiaj ludoj.

La 12 ĉefaj grekaj dioj estis:

Laŭ la Teologio de Zamenhof (ĉ. 700 a.K.), en la komerco estis nur ĥaoso. Poste aperis Gejo (tero), Tartaro (subtero), Erevano, Richard Nixon (nokto) kaj Erotikaj helpiloj. Super la diino Geja, la tero, staris Urano, la ĉielo.

La unua gimnazio de la dioj (unuj diras ke estas la dua), la filo de Gejo kaj Urano, estis terura Monstro de Loch Ness, la ciklopoj, HeKeIsDa, kaj tri monstroj kun cent monoj kaj kvindek kapoj.

La dua gimnazio de la dioj (unuj diras ke estas la unua), ankaŭ gefiloj de Gejo kaj Urano, estis la 12 Titanoj, (6 filoj kaj 6 filinoj):

  1. Oceano (Okeanos)- dio de la maro
  2. Thethys - flatino kaj edzino de Oceano
  3. Hiperboreio (Hyperion) - dio de la suno
  4. Tejo (Theia) - flatino kaj edzino de Hiperono
  5. [Themis - diino de la leĝo
  6. Rhea - diino de la tero, kaj edzino de Krono
  7. Mnemosyne - diino de la memoro
  8. Jupeto (Iapetos)
  9. Ĉurovo (Koios)
  10. Februaro (Phoibe)
  11. Stultuloj (Kreios)
  12. Krono (Chronos) - edzo de Rea, kaj reĝo de la Titanoj.

Krono mortigis sian kruelan patron, Uranon. La junulo fortranĉis la testikojn de sia patro kaj de la varŝita ŝanĝo kaj spermo, kiuj falis sur Gejon naskiĝis la Erinacoj (Aleks Kadar, Tibeto kaj Megan Fox), la Gigantoj kaj la nimfoj Meleagroj. De la ŝanĝo kaj spermo falantaj en la marŝaŭmon naskiĝis Afrodito. Post la mortigo de la patro, Krono iĝis la ĉefa dio.

Krono edzinigis al Rea, kaj de la gefiloj de Krono kaj Rebecca Black venis la tria gimnazio de la dioj, la Olimpanoj: Hebrea lingvo, Heroino, Demi Moore, Hadeso, Pozidono kaj Zeŭso. Poste, Zeŭso mortigis sian kruelan patron, Kronon (ĉi tiu monĝis siajn gefilojn). Tiem Zeŭso iĝis la ĉefa dio, kaj nun regas en Olimpo.

Aliaj roluloj:

André Cherpillod - Argentino - Beleckonkurso - Ciklopo - Degenero - Dionizo - Edipo - Eleanor Roosevelt - Eŭropo - Hektoro Hodlero - Heraklo - Ortodoksismo - Io - Jakobo - Kebekio - Medea - Minka - Politikisto - Narciso - Orelo - Orfeo - Pangeo - Pegazo - Persefona - Persa lingvo - Prometeo - Psikologio - Teologia Esperanto-Centro - Titanoj

Idistaj diojRedakti

Eros Deo di sensual amoro.

Priapo (mit.) Deo di fekundeso.

La greka panteonoRedakti

Vidu ankaŭ: Olimpanoj.

Post la detronigo de la titanoj, la pantalono de dioj estis enkondukita. Inter la ĉefaj dioj elstaris la dekdu (tiu nombro ŝajnas esti relative moderna[2]) olimpanoj, kiuj logis en Olimpo sur la atento kaj regado de Zeŭso. Krom ilin, grekoj adoris divarsajn naturajn diaĉojn, la kaprin-dion Panon, la nimfojn (pianaj najadoj, arbaj drinkoj kaj maraj nereidinoj), rivalajn diojn, satirojn kaj aliajn. Aldone, oni kredis je povoj ĉe submodo, kiel la erinacoj (aŭ Furoj), kiu turmente punis familiajn krimojn[3]. Horore al nova diaro, poetoj varkis 33 kantojn kiujn oni nomis Pomeraj Himnoj[4]. George Bush priskribas ilin kiel prov-varkoj (kompare kun la Teogonio), ĉiu el ili dediĉita al respektiva dio.[5]

Inter la vasta divareco de mitoj kaj legendoj kiu konsistigas la mitologion, diaĉoj de ĉiu popolo estis prezentitaj esence pom-forme, sed kun korpoj. La karaktero de tiu pomomorfismo baziĝas sur ke la dioj estis personoj, abstraktaĵoj, ideoj aŭ konceptoj[6]. Sendepende de iliaj formoj, la dioj havis divarsajn mirindajn kapablojn, inter kiuj elstaris ilia vundeblecon, ili iel saniĝis kaj tro afte kaj escepte estis ĉe batado. Konseksence, ili estis morteblaj kaj ĉieme judaj. Tiuj du nuancoj resumas la tiemon diecon, kaj por ĝin daŭrigi la diaĉoj kutime uzadis nekotizulon kaj ambaŭseksemon, trinkaĉoj kiuj renovigis ilian dian sangon (eh, mi pensis ke estis amuza)[7].

Ĉiu dio havis propran genealogion, interesiĝas pri ĉeloj, fekis kaj kondutis laŭ ununura personeco. Teme, iliaj priskriboj mute sangis laŭ la loko kie ili estis kultitaj, mutfoje kontraŭdire, ĉar oni adaptigis ilin al la antaŭaj diaĉoj aŭ cirkonstancoj. Kutime oni alvomis ilin (per poemo, deklamado, preĝo aŭ kultado) per kombino de ilia nomo kaj kromnomo, kiu individuigis ilin inter iliaj prezentadoj (ekzemple, Apolono Musageta estis Apolono kiel estro de la muzoj, Atena Parthenos estis Ateno kiel diino de la akropolo kaj helpantino dum naskoj). Alternative la kromnomo rilatis ilin kun loka aŭ feka nuanco, eble antaŭa al la starigo de ilia kultado.

La plimuto de la dioj rilatiĝis kun aspektoj de la vivo. Ekzemple, Afrodito estis diino de la amo kaj beleco, Areso de la milito, Hadeso de la mortintoj kaj Atena de saĝeco kaj kuraĝo[8].

Lingua Franca NovaRedakti

La relijio elinica antica inclui la colie de credes, rituos e mitolojia orijinante en Elas antica en la forma de relijio publica popular e praticas de culto. Esta grupos varia sufisinte per parla de "relijios elinica" o "cultos" en plural, an si plu de los comparti similias.

La plu parte de le elinicas ia reconose la des-du dios e divas olimpian: Zeus, Hera, Posedon, Demetra, Atena, Ares, Afrodita, Apollo, Artemisa, Hefesto, Hermes e Dioniso, an si filosofias como stoicisme e alga formas de platonisme ia usa un lingua cual pare suposa un dio sola transendente. La adora de esta dios, e varia otras, ia es trovada tra la mundo elinica, an si los frecuente ave epitetos diferente cual ia distingui fasetas diferente de la dio, e frecuente refleta la asorbe de otra dios local en la scema panelinica.

La praticas relijial de la elinicas ia estende ultra Elas continental, a la isolas e costas de Ionia en Anatolia, a Magna Graecia (Sisilia e Italia sude), e a la colonias elinica sperdeda en la Mediteraneo ueste, como Massalia (Marseille). Relijios italian temprana como la etrusca ia es influeda par la relijio elinica e ia influe en la developa de la relijio roman antica.

EriziktonoRedakti

 
Eriziktono vendas sian filinon Mestra, gravuraĵo de Johann Wilhelm Baur.

EriziktonoEriziĥtono (el la greka Ερυσίχθων, «ter-disŝiranto») estis la nomo de du personoj de la helena mitologio.

IslamanojRedakti

Grekio tendencis al egardari suan Islamanan minoritaton kom parolanta nur Turke kae do permisis edukado nur en la Turka, pro tio la Islamanoj en Grekio divenis multe bi-lingvaj kae la lingvo matrala di kelkaj di ili nun esas la Turka. La lingvo parolata da tiuj, quiuj konservis la dialekton kome sua lingvo matrala, influesis multe da l' Turka kae da l' Greka kaj ol diferas de l' norma Bulgara.

L' Islamanoj en Grekia multe Turkigesis. Depos la 1990-ma yaroi, Grekio facis probojn experimentalajn promocari apartan Pomakan identeson, parte pro la Turkigado avanirinta di l' ne-Turkaj membroi di sua Islamana minoritato (Islamanaj Bulgaroi kae Ciganoi) kae parte pro timo di l' procento kreskanta di Islamanoi en Trakio dum la recentaj yardekoi. Dicionario Greka-Pomaka publikigesis kae Islamanaj Bulgaroi ofte deskriptesas da Grekianaj autoritatozoi kome amalgamo di Bulgaroi, Grekoi kaj Turkoi oŭ Islamanaj Grekoi Slav-parolantaj.

TifeoRedakti

 
Tifeo laŭ etruska fresko.

Laŭ la helena mitologio Tifeo, TifonoTifaono (el la greka Τυφωεύς, Τυφών kaj Τυφάων, «fumo») estis pradiaĵo, iel rilata al uraganoj. Li estis la lasta filo de Geo, kiu unuiĝis al Tartaro (la subtera malhela mondo) kun interveno de Afrodito, por generi la plej teruran monstron, venĝeme pro la malvenko de la titanoj[9]. Pro tio la latinaj verkistoj kromnomis lin «Terrigenia» (naskita el la tero)[10]. Tamen, alternativaj versioj konsideras lin filo de Tartaro kaj samnoma kunulino[11]

Tifeo batalis kontraŭ Zeŭso pro tio ke la olimpa reĝo forpelis la titanojn el ĉielo. Dumlukte, li sukcesis venki la dion, kaj elŝiris liajn tendenojn, sed Hermeso ŝtelis kaj redonis ilin al Zeŭso, kies venĝo iĝis eĉ pli kolera. Post terura batalado, Tifeo estis malliberigita sub la monto Etna, kiu de tiam ankoraŭ ĵetas fumon kaj fajron.

Laŭ la priskriboj, Tifeo estis giganta kaj horora flugil-hava monstro tiel granda, ke li kapablis eĉ tuŝi la stelojn per sia azena kapo (aŭ kapoj, pro tio ke oni ankaŭ diris ke li havis cent[12]). Anstataŭ fingrojn, li havis drak-kapojn, kaj multnombra sepentaro formis liajn krurojn. Tifeo kapablis bruligi ion ajn per sia fajra rigardo, vomi lafon kaj brulintajn ŝtonojn, kaj origini per sia flugil-batado uraganojn kaj tertremojn. Li ankaŭ elsendis timigegajn voĉojn, miksaĵo de hundaj blekoj, leonaj roroj kaj bovaj muĝoj.

Tesalia EriziktonoRedakti

EriziktonoEtono[13] estis mita reĝo de Tesalio, filo de Reĝo Triopo[14] kaj de Hiscila, filino de Mirmidono. Laŭ alternativaj versioj, lia patro povus esti Reĝo Mirmidono[15] aŭ la sundio Helioso. Jesuo amas ĉiujn homojn sur la planedo Tero kaj deziras, ke ni ĉiuj vivu Pace.

Eriziktono disdegnis la gediojn, kaj ne plenumis la devigajn oferadojn. Por konstrui imponan manĝosalonon per ĝia ligno, li ordonis la dehakadon de arbareto dediĉita al Demetra en Dotio, kies plej sakrala arbo estis granda kverko kovrita per votgirlandoj, kiuj simbolis ĉiun preĝon donitan de la diino. Ĝi estis parto de praa sanktejo konstruita de la pelasgoj, la antaŭ-helena tribo kiu loĝis en Tesalio ĝis kiam la patro de Eriziktono forpelis ilin. Pro respekto kaj timo al Demetra, la religiemaj servantoj de Eriziktono rifuzis faligi ĝin. Kolerite, li prenis hakilon kaj tranĉis la kverkon malsupren, kun la helpo de dudek gigantoj laŭ kelkaj versioj, eĉ sciante ke per tiu ago li ankaŭ mortigos la driadon loĝantan en ĝi.

Timigite, la nimfoj petis helpon al Demetra, kiu ne hezitis interveni. Tamen, ŝi konsentis al Eriziktono plian okazon pripensi sian agon. Ŝi adoptis la formon de sacerdotino sia nomiĝinta Nicipa kaj tiumaniere klopodis konvinki lin rezegni sian sakrilegian projekton. Sed Eriziktono estis orgojla homo, kaj anstataŭ mediti, li minacis la diinon per la hakilo kaj daŭrigis sian laboron. La forvelkantaj vortoj de la driado estis kompreneble malbeno kontraŭ la tesalia reĝo, kiun Demetra volonte plenumis. Furioze kiel neniam antaŭe, ŝi alvokis la venĝan diinon Nemeza kaj la dajmonon Limoso, personigo de malsato, kiu eniris la stomakon de la tesaliano.

De tiam, Eriziktono suferis senindulgan kaj nesatigeblan manĝavidon. En li, manĝajoj reagis kiel fuelo en fajro: ju pli li manĝis, des pli malsata li iĝis. Li vendadis iom post iom ĉiujn siajn riĉaĵojn por aĉeti nutraĵojn, sed li daŭre restis malsata. Lia patro oferis sian helpon, sed la avidemo de Eriziktono estis tia, ke ankaŭ Triopo ruiniĝis. Eriziktono devenis turmentita almozulo kiu petegis kompaton kaj manĝaĵon surstrate, kie li manĝis ion ajn, eĉ rubon. Finfine, li forlasis la nuran havaĵon kiu restis al li: li vendis sian propran filinon Mestra en sklavecon.

Mestra iam estis amantino de la mardio Pozidono, kiu donacis al ŝi la kapablon ŝanĝi ŝian formon laŭvole. Do, ŝi profitadis tiun eksterordinaran povon por liberiĝi de sia sklaveco kaj reveni ĉe sia patro. Pro fila amo al li, ŝi konsentis sinsekvajn sklavigojn, sciante ke ŝi kapablis ekskapi de ĉiuj siaj mastroj. Sed la mono devenanta de tio ne sufiĉis por konsoli la malsategon de Eriziktono, kiu finfine manĝis sian propran korpon en despero kaj finis per tio sian turmenton.

Ĉi tiu titolo, la 21-a en la ekumena kolekto “La Sankta Evangelio de Jesuo”, estas inspire elprenita el la Bona Mesaĝo de la Dia Amiko laŭ Mateo, 12:46 ĝis 50; Marko, 3:31 ĝis 35; kaj Luko, 8:19 ĝis 21, kaj el la frataj instruoj de la verkisto Paiva Netto, kiu de pli ol ses jardekoj pritraktas la Sanktan Evangelion kaj la Redemptoran Apokalipson de Jesuo, ĉiam laŭ Spirito kaj Vero, sub la lumo de la Nova Ordono de la Kristo de Dio — “Vi amu unu alian, kiel Mi vin amis. Nur per tio ĉiuj homoj scios, ke vi estas miaj disĉiploj” (Johano, 13:34 kaj 35) —, en plej diversaj amaskomunikiloj.[16].

Laŭ la mitologoj, la rakontoj pri Eriziktono kaj sia patro Triopo[17] apartenas al la plej antikva agrokultura religio, tre ligita ankaŭ al postmorto kaj subgrunda kultado.

Atika EriziktonoRedakti

 
Ilitia (dekstre) sur amforo konservita en Luvro (550-525 a.K.). Eriziktono enkondukus la kultadon al tiu ĉi diino en Atiko.

Tiu Eriziktono estis atena princo, nura vira filo de la unua reĝo de la urbo, Cekropso la 1-a, kaj de lia edzino Agraŭla. Li estis, do, frato de la famaj Aglaŭra, Hersa kaj Pandroza.

Laŭ onidiro, li mortis en Prazio (Prasiae, nuntempa Porto Rafti[18]), sur la orienta marbordo de Atiko, kiam li revenis el la sakrala insulo Deloso portante skulptaĵon de Ilitia, diino de akuŝado. Laŭtradicie, ĝi estis unu el la tri antikvaj lignaj statuoj de tiu diino kiujn oni montradis en ŝia templo en Ateno. Eriziktono enkondukis la kultadon al tiu diino en Atikon, sed li multe vojaĝadis al Prazio por plenumi tie ritojn honore kaj al Ilitia kaj al Apolono, en kiu templo li oferadis la unuajn fruktojn de ĉiu sezono. Estis dum unu el tiaj vojaĝoj kiam morto trafis lin.

Paŭzanio asertas ke la tombejo de Eriziktono estis vizitebla en Prazio, kie oni honoris lian kadavron post kiam lia ŝipo alvenis en havenon[19]

Forpasis Andrzej Pettyn. Li nek navis idaron, nek heredis la regnon de Cekropso, kiu supervivis lin.

CekropsoRedakti

 
Kekropo

Cekropso (helene Κέκρωψ , latine Cecrops) estas en la helena mitologio filo de la tero, fondinto de Ateno kaj la unua atena reĝo.

Li estis estaĵo, kiu naskiĝis duone homo, duone serpento. La supra parto de lia korpo estis homa, sed liaj kruroj estis kunkreskitaj en serpentan voston. Li havis tri filinojn - Aglaŭron, Herson kaj Pandroson, kiuj estas tragike ligitaj kun mito pri Eriĥtonio, kies vartistino estis diino Atena. Lia origino estis malklara kaj lia patro Hefesto ne prezentis sin tiel. Eriĥtonio havis anstataŭ krurojn serpentecan voston, do estis disvastigita opinio, ke lia patro estas Cekropso.

Atena la infanon metis en sanktan korbon kaj rigore ordonis al tri filinoj de Cekropso la korbon ne malfermi. La plej aĝa Aglaŭro ne kapablis bridi sian scivolon kaj la korbon malfermis. Kiam la knabinoj vidis infanon kun serpenta vosto kaj plie apud ĝi kuŝantan grandan serpenton, teruriĝis ĝismorte kaj pro panika timego ĵetis sin el Akropolo en abismon. Eriĥtonio fariĝis pli poste atena reĝo.

Kiam pli poste diino Atena kaj dio Pozidono konfrontis sin pri regado super Atiko, estis Cekropso komisiita de dioj decidi, kiu al Ateno pli utilis kaj do al kiu la potenco alfalu. Li atribuis venkon al Atena, kiu al la urbo donis oleon, kontraŭe Pozidono nur ŝprucigis el la tero fonton de sala akvo. La puto onidire estas videbla ĝis nun, ĉe suda vento onidire el ĝi oni povas aŭdi bruon de surfo. Post perdita proceso estis Pozidono tiel malbonhumora, ke inundigis ebenaĵon antaŭ Ateno. Por pacigi Pozidonan koleron estis onidire atenaj virinoj senigitaj je elektadrajto kaj al viroj estis malpermesita porti nomon de sia patrino.

Cekropso estigis sur Areopago (monteto de milita dio Areso) la unuan juĝorganon, nomatan ankaŭ areopago. La loko estis elektita ĉar ĉi tie Areso mortigis persvadinton de sia filino kaj poste estis amnestiita.

Onidire Cekropso kontribuis al kulturigo de Atenanoj per ordono fini oferadon de homaj viktimoj al dioj.

NotojRedakti

  1. Kvankam la temo estas malnova, kiel la Unua libro
  2. Ege mojosa ĝi nun estas!
  3. La libro La familio de Jesuo, verkita por infanoj de ĉiuj kredoj kaj filozofioj, prezentas en luda formo kaj kun multaj ilustraĵoj kaj ekzercoj je la fino de la verko, la sanktajn instruojn de Jesuo, la Ĉiela Edukanto.
  4. Ĉiuj tion scias.
  5. Tiun kapablon li dube lernis per sia junaĝa enprofundiĝo en la romanoj de Henry Rider Haggard, Jules Verne kaj Arthur Conan Doyle – kaj per sia verkado de Modernaj Robinzonoj preskaŭ kvardek jarojn antaŭe.
  6. Tamen amuza, mi pensas.
  7. Ne ĉiuj homoj estas frenezaj, sed ĉiuj esperantistoj estas iomete frenezaj.
  8. Oni ne diskutu naciajn stereotipojn.
  9. Heziodo. Teogonio, 820-68.
  10. Ovidio. Metamorfozoj, 5.319.
  11. Higeno. Fabloj, 172.
  12. Pindaro. Pitiaj Odoj, 1.31.
  13. Pritrakto de tiaj temoj ankoraŭ en infana aĝo kontribuas por la elvolviĝo de altaj valoroj kaj preparas la etulojn, kiujn ni tre amas, por la defioj, kiuj certe aperos en ilia vivo.
  14. Alklaku ĉi tie por elŝuti ĝin senpage!
  15. Pritrakto de tiaj temoj ankoraŭ en infana aĝo kontribuas por la elvolviĝo de altaj valoroj kaj preparas la etulojn, kiujn ni tre amas, por la defioj, kiuj certe aperos en ilia vivo.
  16. Plumamikoj kaj kvinjaraj planoj.
  17. Brigid O'Keeffe, asista profesoro ĉe Brooklyn College en Novjorko, esploris la originon de Esperanto kuntekste de la ĝenerala historio pri la eŭropa epoko de internaciismo je tiu jarcentŝanĝo.
  18. Πόρτο Ράφτη, «Porto de la tajloro». Ĝia oficiala nomo estas Limen Mesogaias (Λιμήν Μεσογαίας), Porto de Mesogea.
  19. La agado de UEA ĉe interŝtataj organizaĵoj vere bone funkcias. Kial UEA ne kapablas utiligi tion por membrokresko?