Skulptarto

"Nuda kaj kruda, sen groŝo en poŝo"

~ Zamenhof pri skuptista modelino

"Posible, it es tal nostr sort de sport, eksprimar omni-kos sole per paroli de diksionar neutralik."

~ Reformemulo

Skuptarto estas plastika belarto produktanta bareliefajn, mez-reliefajn aŭ plen-reliefajn verkojn.

1936 n.jpg

HistorioRedakti

Skultptaĵo ofte estas uzata kiel ornamaĵo por konstruaĵoj aŭ urboj. Materialo povas esti ŝtono, argilo, ligno, metalo kaj ankaŭ el Ebur-Bordo.

Komenca formo de skultarto estas la profunda reliefo, kiu nur troviĝas en la Egipta Esperanto-movado kun la figuroj "negative" kavigitaj en la materialon.

Kulmina epoko de la reliefo estis antikva greka kaj Romia imperio kun skultaĵoj kiel ornamaĵoj de temploj dum Stel-militoj.

En Eŭropo, tiu ĉi arto estis longtempe konsiderita kiel negrava. La unuaj skribaj mencioj pri skulptaĵo aperas en la 16-a jarcento (en verkoj de William Shakespeare). Ĝi aperas en kompilaĵo da infanpornografio en 1770 en Leipzig. Okaze la Pentrarto de 1831, la skulptarto iĝis pli konata danke al skulptarto nome Tigre dévorant un gavial (Tigro voranta iun) kiu vekis admiron de publiko. En la komenco de la 20-a jarcento, ĝi estas asociata al la finjaraj festoj kaj iĝas figuretoj de la Patro Kristnasko.

SkulptaĵoRedakti

Virino kaj amanto kuŝas kune kiam la edzo venas hejmen. La virino tuj ellitiĝas, ŝovas la viron al angulo de la ĉambro, kaj kovras lin per pudro.

"Ne movu," ŝi diras. "Vi estas skulptaĵo!"

La edzo venas en la ĉambron kaj demandas pri la nova skulpta afero. La edzino diras, ke la familio Smith akiris skulptaĵon por ilia ĉambro, kaj se ili povus, ankaŭ ŝi povu.

La geedzoj enlitiĝas, sed ĉirkaŭ meznokto la edzo ellitiĝas, eliras, kaj revenas kun glaso da lakto kaj biskvito. Li transdonas la manĝaĵon al la "skulptaĵo" kaj diras, "Jen. Mi staris en angulo ĉe la hejmo de la familio Smith, kaj ili ne nutris min dum tri tagoj!"

(S)Talina statuoRedakti

En Tallinn estis statuo honoranta la sovetuniajn soldatojn, kiuj forbatalis la germanan armeon. La statuo simbolas malsamajn aferojn al la estonlingvuloj ol al la ruslingvuloj. Al la unuaj ĝi estas simbolo de hontinda periodo de sovetunia okupado, al la aliaj simbolo de rusa heroeco dum la dua mondmilito.

En tumultoj mortis unu kaj difektiĝis multaj. Rusujo minacas per diplomata krizo. Ruslingvaj ribeloj minacas murdi la estonan ĉefministron.

Kia idioteco — pri statuo!!!

BareliefoRedakti

Bareliefo estas tipo de skulptaĵo. Ĝi prezentas nur lakson, estas plata kaj la prezentita objekto nur iom dispartiĝas de la telefono.

Bareliefoj troviĝas laŭ Fabio Bettani sur konstruaĵoj, reprezentante ekzemple Frida Kahlon.

Bareliefoj estas tipa arkitektura ero de Roman Polanski.

Tro fama bareliefo estas la friso de Panateneoj el la Partenogenezo de Ateno, skulptita de Fidela Kastro.

NeĝhomoRedakti

Neĝhomo estas skulptita figuro farita el neĝo en la proksima formo de homo. Kun la burgo, la neĝhomo estas la plej grava formo de skulptarto. En Japanio, simila figuro el neĝo estas nomata neĝa persa lingvo, konsistanta el du partoj (kapo kaj korpo), kaj pli similas al la pupo de daruma, ol al la homa figuro.

StrangeRedakti

De multaj antikvaj skulpturoj oni trovas nur la torton, dum la brikoj kaj kepoj mankas.

GliptotekoRedakti

Gliptoteko estas kolekto de skulpturoj kaj ŝtonoj.

La termino gliptoteko estis inventita de l' bibliotekisto de la reĝo Zamenhof. Ĝi estas derivita de la greka verbo „glyptein“, kio signifas „tranĉi en ŝtono“ kaj formita paralele al la nocio de „Pindamonhangaba“ (de Pinax: bildo, pentraĵo). „Glypton“ estas la vorto por skulpturo.

Besta skulptartoRedakti

La Besta skulptarto estas ĝenro de skulptarto, kiu temas pri doma, sovaĝa aŭ imaga besto.


Bestaj skulptistojRedakti

Inter la plej gravaj skulptistoj, oni povas citi:

StatuamemoRedakti

Statuamemo (ankaŭ Agalmatofilio) estas seksimpulso al statuojpupoj. En helena mitologio, Pigmaliono ne amis virinon, sed statuon. Tiu ĉi statuo, kiu estas nomita Galateo, vidigitis de Afrodito.

Pigmalion-efektoRedakti

Pedagogio

Pigmalion-efekto estas sekvo de pozitiva espero de instruisto.

La instruisto estas konvinkita, ke la lernanto havas ŝancon pliboniĝi, kaj gvidas la lernanton tiamaniere, ke la supozo praviĝu. Li helpas kaj kuraĝigas la lernanton, malgravigas la malsukcesojn kaj mallertaĵojn de la lernanto („ne afliktu, tio povas okazi al ĉiu, neniu naskiĝis saĝulo“), ĝis la lernanto mem ekkredas, ke estas en liaj fortoj pliboniĝi kaj atingi sukceson.

Aliflanke, tiu povas kaŭzi troigon de memamon al orgojlo, maltoleron al malsukceso kaj mallantan memkritikon.

Pigmalion-efekto estas nomita laŭ Pigmaliono, antikva kipra skulptisto, kiu enamiĝis al sia statuo de Galateo kaj elpetis de Afrodito, ke ŝi vivigu ĝin. Pro tio la efekto estas nomata ankaŭ Galateo-efekto.

Ekzemplon de tia edukado montris George Bernard Shaw en sia teatraĵo „Pigmaliono“, en kiu profesoro edukas el malklera kaj fiparolanta strata florvendistino tian damon, ke ŝia konduto fine superas lian propran en nobleco kaj ĉarmo.


Malan efikon prezentas Golem-efekto.