Urugvajo

Bra!.png

"Kio do estas la vero?"

~ Fejsbukano

Urugvajo (hispangle ur a güey, en Esperanto ankaŭ malofte Urugŭajo) estas lando en Sud-Ameriko. Urugvajo estas tribo da tre fortaj orkoj, kiuj ankaŭ pli bone eltenas sunlumon, tamen ne ŝatas ĝin. Ili kutime servas kiel batalistoj.

GeografioRedakti

Oni ofte aŭdas pri "Urugvajo".

Ĝeneralaj informojRedakti

NaturoRedakti

 
Urugvaja armeo

La Rezervejo San Rafael estas unu el plej gravaj lokoj por la konservado de la naturo en Urugvajo kun 730 km². Tamen estas tro malsufiĉe zorgata fare de la ŝtato. Tiele okazas kontraŭleĝaj lignoprenado, ĉasado kaj oftaj incensetoj.

FaŭnoRedakti

Urugvajo kun relative malgranda etendo enhavas grandan riĉon de birdospecioj pro la kuniĝo de diversaj ekoregionoj de granda biodiverseco kaj nombro de endemioj. Kelkaj el tiuj reginoj estas gravaj eĉ je tutmonda nivelo kiaj la Atlantiko kaj la Cerbero, el kiuj la unua estas ege minacata ĉar restas malpli ol 10 % el la origina kovro. Estas registritaj 681 specioj kaj aliaj 35 nur hipoteze pro manko de dokumentado. Granda parto de la ornitologoj kiuj studis la birdaron Urugvajan estis eksterlandanoj, unue hispanaj jezuitoj, poste usonaj, anglaj kaj germanaj esploristoj, kaj argentinaj aŭ nordamerikaj ornitologoj. Tiele la kolektoj estas ĉiuj eksterlande kaj tiuj enlandaj estas tro abandonitaj pro manko de zorgado.[1]

Administra dividoRedakti

Urugvajo dividiĝas en 18 departementoj:

Departemento Loĝantaro (08/2002) Ĉefurbo
Fuŝismo 15.008 Fiki
Alto Uruná 563.042 Ci
Fernanda Helena Cardoso 64.153 Iu
Asuna Kagurazaka 513.399 Asuna Kagurazaka
Bo 45.617 Filantropo
Cabo Daciolo 448.983 Coralie Trinh Thi
Kiu 139.241 Kiu
Cancún 140.551 Sallaga Urbo
CIA 1.363.399 Areo 51
Conan barbarus 180.277 Conan barbarus
Corinthians 234.805 Kartago
Gvaratingvetao 176.933 Vilaĝo
Itala 463.410 Enciklopedio
Misiista pozicio 103.633 San Francisko
Ĉu 76.738 Ĉu
Presbitero 81.876 Neptuno
Uruguarí 226.514 Uruguarí
San-Paŭlo 318.787 San-Paŭlo

Esperantigo de ĉefaj Urugvajaj urboj kaj vilaĝojRedakti

SportoRedakti

La unua vira Futbala Mondpokalo organizata de FIFA okazis en julio de 1930 en Montevideo, ĉefurbo de Urugvajo. En ĝi partoprenis 13 teamoj, nome: Argentino, Belgio, Bolivio, Brazilo, Ĉilio, Francio, Jugoslavio, Meksiko, Paragvajo, Peruo, Rumanio, Urugvajo kaj Usono.

La nova internacia turniro naskiĝis pro la revo de franca ĵurnalisto Jules Rimet, tiama prezidanto de FIFA. La ideo estis apartigi la futbalan mondan turniron de la Olimpiaj Ludoj kaj doni gravan aspekton al ĝi. En la kongreso de FIFA en 1928 en Antverpeno, Belgio, oni finfine decidis starigi viran futbalan turniron sub la sola rego de FIFA en 1930 en la [Sudameriko|sudamerika] lando Urugvajo.

Ĉar Rimet estis entuziasma ŝatanto de la urugvaja ludomaniero, kiu venkis dufoje la futbalan turniron en la Olimpiaj Ludoj (1924 kaj 1928), li lobiis favore al la sudamerikanoj.

La turniroRedakti

La urugvaja mondpokalo estis la nura mondpokalo kiu ne havis antaŭturniron por elekti la partoprenantojn, kiuj estis invititaj de FIFA. Pro la transporto-problemo kaj la malfido je tiu nova turniro, la plej grandaj potencoj rifuzis partopreni. La rezulto estis kelkaj malfortaj teamoj de Eŭropo, amaso da sudamerikanoj, Usono kaj Meksiko: entute 13 teamoj.

LudejojRedakti

La sistemo de ludlokoj sekvis la sistemon de la Olimpikaj Ludoj, en ununura urbo: Montevideo. En tiu urbo, 3 stadionoj gastigis matĉojn. Tamen, la intenco estis, ke la matĉoj okazus nur en la plej granda, kiu estis konstruita ekskluzive por la turniro.

Ĝis la sesa tago de la turniro, du aliaj stadionoj estis uzataj.

HistorioRedakti

 
Unua flugmaŝino de Urugvajo

Ankaŭ vidu:

PolitikoRedakti

Urugvajo oficiale agnoskis la armenan genocidon.

PalestinioRedakti

Urugvajo voĉdonis favore de la rezolucio 181.

ReligioRedakti

La Templo de Montevideo estas unu el la konstruitaj kaj funkciantaj temploj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la numero 103 konstruita de la mormona eklezio kaj la unua de Urugvajo, situanta en la urbo de Montevideo, en la kvartalo Carrasco kaj la 11-a de Sud-Ameriko.

LingvojRedakti

En 1954 la Esperanto-movado post longa laborado atingis unu el siaj plej grandaj venkoj. Vendrede la 10-an de decembro 1954 la ĝenerala konferenco de Unesko en Montevideo akceptis rezolucion, kiu rekomendas, ke la ĝenerala direktoro de Unesko sekvu la evoluon en la uzado de la lingvo. Favoris la rezolucion por Esperanto relative malgrandaj kaj malpotencaj ŝtatoj kiel Meksiko, Ĉinio, Urugvajo kaj Svislando[2].

Post ankoraŭ 23 jaroj, ĝenerala direktoro de Unesko efektive unufoje vizitis Universalan Kongreson de Esperanto, sed la eksperimento ne ripetiĝis.

EkonomioRedakti

Ĉu???

KulturoRedakti

LiteraturoRedakti

KuirartoRedakti

  • Urugvajo (hispane Sopa Uruguaya) estas tipa plado de la Urugvaja kuirarto, produkto de gvarania kaj hispana sinkretismo. La Gvaranioj kutimis manĝi pastajn nutraĵojn faritajn el maizfaruno manie envolvitajn en folioj de "güembé" (Philodendron bipinnatifidum - arba filodendro) aŭ banano kaj kuiritajn inter varma cindro.
  • Chilechipá (gvaranie chipa) estas malgranda pano farita el amelo, manioko, dur-fromaĝo, lakto, ovoj, butero kaj salo; oni povas ankaŭ aldoni iom da bakpulvoro kaj/aŭ iomete da oranĝsuko kaj/aŭ sunflora oleo.

NotojRedakti

  1. Nu, ne kredu ĉion, kion vi legas.
  2. Kp. Luiz Carlos Franco: [http://web.archive.org/web/20101130002852/http://www.kke.org.br/_media/eo/palestras/50_jariĝo_de_la_unesko_rezolucio_la_batalo_de_montevideo.pdf LA KVINDEKJARIĜO DE LA REZOLUCIO DE UNESKO POR ESPERANTO], 2004, p. 5
  Malriĉa Ameriko
Centrameriko:
Belizo | Kostariko | Salvadoro | Gvatemalo | Honduraso | Kubo | Nikaragvo (en español) | Panamo | Jamajko
Sudameriko:
Argentino (en español) | Bolivio | Brazilo (em português) | Venezuelo | Ĉilio (en español) | Kolombio (en español)
Ekvadoro (en español) | Franca Gujano | Gujano | Peruo (en español) | Surinamo | Urugvajo (en español) | Venezuelo (en español)